1
25
1
-
https://odyssee.univ-amu.fr/files/original/1/57/BULA-5930_Statuts-universites-T3.pdf
03a8b1b7f9deceb9f9cba7393182cfef
PDF Text
Text
5030
STATUTS ET PRIVILEGES
DES
DEPUIS LEUR FONDATION JUSQU’EN 1789
OUVRAGE PUBLIÉ SOUS LES AUSPICES DU MINISTÈRE DE L’iNSTRUCTION PUBLIQUE
ET DU CONSEIL GENERAL DES FACULTES DE CAEN
PAR
MARCEL FOURNIER
PROFESSEUR AGRÉGÉ A LA FACULTÉ DE DROIT DE CAEN
ARCHIVISTE-PALÉOGRAPHE
TOME III
V
PREMIÈRE PARTIE : MOYEN - AGE
UNIVERSITÉS D’AIX, NANTES, DOLE — BESANÇON — POLIGNY, CAEN, POITIERS,
BORDEAUX, VALENCE, BOURGES.
STUDIUM DE BRIANÇON ET SUPPLÉMENT GÉNÉRAL.
PARIS
L. L A R OS K ET FO RCEE. EDITEURS
22,
RUE SOUFFLOT,
I 892
22
��PRÉFACE.
Le Tome III des Statuts et Privilèges que je présente au public termine le première
partie, consacrée au Moyen-âge.
Il contient les documents relatifs aux Universités qui ont été fondées en France au
xve siècle. Un certain nombre de ces textes étaient déjà connus. Cependant je crois pouvoir
dire que les textes sur les Universités de Nantes, de Poitiers, de Caen, de Valence et de
Bourges étaient presque tous inédits quand je les ai retrouvés et copiés. Pour les autres
studia, j’ai simplement complété les documents déjà publiés; mais ces adjonctions ont une
réelle importance : c’est ainsi que, pour l’Université de Dôle, j’ai pu reproduire le texte
inédit des premiers statuts de l’Université.
On trouvera aussi à la fin du volume un supplément général que j ’ai considéré comme
indispensable et qui contient trois séries de documents : 1° les rotuli adressés à différents
papes par l’Université d’Orléans; 2° les rotuli adressés aux papes par l’Université d’Angers;
3° certains textes sur l’Université de Toulouse.
On se rappelle que, pour le T. I, j’avais été obligé de commencer l’impression du volume
avant d’avoir reçu de Rome la transcription des rotuli d’Orléans et d’Angers. Je répare donc
aujourd’hui mon oubli volontaire, en publiant ces textes dont il n’est pas nécessaire de faire
ressortir l’intérêt.
Les documents complémentaires sur l’Université de Toulouse nécessitent quelques expli
cations. On y trouvera d’abord des rotuli importants, puis certains textes que j’ai con
nus depuis la publication du T. I, enfin on y trouvera surtout trois documents assez
étendus que je n’avais pas osé imprimer dans le T. I déjà trop chargé, mais qui m’ont
semblé devoir être publiés dans le supplément. Le premier document est de 1393; c’est un
procès-verbal du procès fait devant le sénéchal par la Ville contre l’Université relative
ment à l’impôt sur la vente du vin au détail, dont l’Université prétendait être exempte.
C’est un exemple entre bien d’autres des nombreuses difficultés soulevées par les Universités
à propos de la jouissance de leurs privilèges. Le second document a une importance spéciale
�VI
PRÉFACE.
pour l’histoire de Toulouse et des collèges comme de l’Université de Toulouse. C’est un texte
de 1408, relatif également aux privilèges du studium, qui contient une requête des capitouls
au Parlement de Paris pour faire contribuer les collèges aux charges de la ville. A cette
occasion, les capitouls font une description très détaillée de la ville, en y comprenant l’état
matériel de la cité, l’état de la population noble et non noble, l’indication des divisions
territoriales du pays toulousain, l’état de l’Université et des collèges, avec énumération des
biens des collèges, etc., etc. Ce texte inédit m’a paru très intéressant pour l’histoire de
Toulouse. Le troisième document, de 1426 à 1427, est extrait des premiers registres du
Parlement de Toulouse. C’est un long fragment d’un procès intenté par l’Université contre
plusieurs capitouls coupables de voies de fait sur des étudiants. Le procès rappelle, à certains
égards, l’affaire célèbre d’Aimery Bérenger au xive siècle.
J’ai ainsi expliqué ce que contient le dernier volume consacré au Moyen-âge. Je dois
ajouter que la méthode n’a pas changé. J’ai autant que possible tenu compte des critiques
justes qui m’avaient été faites et j’ai éprouvé une véritable satisfaction en constatant qu’en,
général la critique avait reconnu les efforts que j’avais faits, comme elle avait constaté une
sensible amélioration dans le T. IL Cependant il n’est pas aisé de satisfaire tout le monde.
Tandis que MM. Molinier et Luchaire, par exemple, s’accordaient à trouver qu’il fallait
dégager le recueil de toute inutilité, le P. Denifle, au contraire, considère qu’il n’y a pas
encore assez de documents. A plusieurs reprises, il insiste sur les lacunes de mon travail
et sa critique est toujours acerbe. Je ne suis pas le premier à faire cette remarque sur les
procédés de critique du P. Denifle. Cela n’a d’ailleurs pas d’importance; mais j’ai tenu à
répondre à ce qu’il avançait1. J’ai montré que le T. I du Chartularium ne contenait pas
1 Voici la réponse que j’ai insérée dans l’Avant-propos du T. III de mon Histoire de la science du droit en France, p. ix :
«Tout d’abord, je dois avouer que, dans la Préface de mon T. Il, je m’étais permis d’écrire ceci : « Le T. I du Chartularium
apprend très peu de choses nouvelles. Presque tous les textes étaient connus, imprimés et beaucoup bien publiés. Je crois
pouvoir dire que sur les 585 documents publiés par le P. Denifle, il n’y en a que 135 environ d’inédits, parmi lesquels un
certain nombre sont sans aucun intérêt; » mais j’ajoutais : « Est-ce à dire que je songe ou qu’on puisse songer à reprocher
au P. Denifle d’avoir reproduit tous les textes sur l’Université de Paris, qu’avaient déjà, publiés du Boulay, Jourdain, etc.?
Nullement, et ce sera le mérite de cette publication d’avoir réuni dans un même ouvrage tous les documents relatifs à
l’Université de Paris. » Je croyais avoir été juste et courtois dans mon appréciation et suis heureux, d'ailleurs, de voir qu’elle
concorde avec le jugement du critique de la Revue historique (N° janvier-février, 1892, p. 209). Eh bien! le P. Denifle répond
ainsi dans le T. II de son Chartularium, p. xvi : « Quare laborem suum nostro purgare nititur? Præterea isli an nobis enormis
materiarum moles exploranda fuerit, aliis dijucandum relinquemus. » Ailleurs le P. Denifle fait grand bruit pour des documents
qui auraient été omis dans mon recueil, p. x : « Id documentum, perinde atque plura alia, frustra quæsiveris apud Fournier, »
et il ne peut citer, pour le compléter, que quelques nominations de professeurs de théologie ou des documents sans importance.
Par contre, il se garde d’indiquer comme publiés par moi des documents qu’il donne comme inédits. (Voy. les nos 728 et
602 du T. II publiés dans mon T. I, nos 546 et 15.) Enfin, le P. Denifle, à propos de l’interprétation de certains rotuli, s’efforce
de mettre en garde les érudits contre une prétendue erreur que j’aurais commise, p. xm : « Errât Fournier cum animo... »
�PRÉFACE.
VII
beaucoup de documents inédits (135 sur 585). J’ajoute que le T. II n’en contient guère
davantage1. Est-ce à dire, je le répète, qu’on puisse penser à nier l’utilité de la publication
et il ne s’aperçoit point que j’ai simplement répété ce qu’il avait lui-même écrit dans un autre de ses ouvrages. On trouvera
d’ailleurs plus loin la réfutation de cette note, qui soulevait une question très intéressante. (Voy. chapitre IV, p. 47 9.)
« Puisque j’ai parlé du Chartularium de Denifle, dont l’auteur est si exigeant pour les autres, je ne puis me dispenser de
dire quelques mots de l’ouvrage principal du P. Denifle : Die Universitæten des Mittelalters bis 1400, I, 1883. Cet ouvrage
est fort difficile à apprécier. Les matériaux qui y sont réunis sont considérables, et, en général, très intéressants; c’est
ainsi que l'auteur a fait connaître quantité de documents pontificaux, qu’il avait sous la main. Mais je me demande si
l’auteur ne s’est pas trop pressé de publier le T. I. Ce qui me permet de leldire, c’est que ce premier volume est un véritable
chaos. Les matériaux sont aussi riches que le désordre est grand. On y traite à la fin du livre ce qui devrait être au commen
cement. On divise les Universités d’après une conception bizarre, et, pour compléter le désordre, on embrasse toutes les
Universités du Moyen-âge; de sorte que le lecteur passe de l’Italie à la France, de l’Espagne à l’Allemagne, sans savoir où
on le conduit. Enfin on est censé étudier la naissance des studia dans leur développement jusqu’en 1400, et on n’apprend
rien de leur organisation que l’auteur traitera peut-être dix ans après!
« Je ne veux parler que de la France. Il me semble que le principal mérite des ouvrages de ce genre est d’être complet et
exact. Eh bien ! L’auteur n’est ni complet, ni exact; j’ajoute qu’il n’a pas toujours une connaissance suffisante des documents.
Il n’est pas complet, car il a oublié de mentionner les studia de Gray et de Nîmes, fondés en 1291 et 1373. Il n’est pas exact
et ne contrôle pas ses affirmations, car il parle pour Toulouse (Die Univ., p. 340) d’un collège fondé par le cardinal de Nîmes,
sans s’apercevoir que ce collège est le même que celui de Maguelone, dont il vient de parler (Voy. ce que je dis plus bas,
p. 234, n. 3). A Montpellier, également, il cite d’après Germain, une première promotion de 1293 et croit que l’école de droit
comptait à peine quelques professeurs, alors qu’une bulle de l’évêque^le Maguelone du 10 octobre 1292 cite quinze professeurs
de droit, qui veulent faire un statut sur la collation du doctorat et qui créent docteur un certain Pons d’Aumelas. (Voy. plus
bas, p. 363.) Enfin, il n’a pas toujours une connaissance exacte des documents. Je viens de le montrer pour Montpellier;
mais ce fait est encore plus saillant pour Orléans. M. Luchaire, dans un compte-rendu très détaillé (Revue internationale de
l’enseignement, 1891, p. 340-363), n’a pas manqué de faire ressortir le grand intérêt des textes que j’ai publiés sur la parti
cipation de la ville d’Orléans à la réforme de son Université. Le P. Denifle n’en dit pas un mot, car il ne connaissait pas ces
textes et il lui aurait suffi d’aller à Orléans pour les connaître.
« Il résulte de ce que je viens de dire très brièvement que cet ouvrage, si riche en documents, est cependant loin d’être
complet pour l’histoire des Universités françaises. Je ne veux pas insister sur la méthode d’un livre, dans lequel il semble
qu’il n’y en ait pas; mais même , en considérant l’ouvrage comme un recueil de renseignements et de matériaux, on doit
regretter que l'ouvrage ait été composé avec aussi peu de soin. L’auteur a voulu trop embrasser et il a mal étreint. »
1 A la suite d’un examen attentif des documents contenus dans le T. II du Chartularium je crois pouvoir dire que, sur les
documents publiés (670 environ), il y en a 320 qui étaient déjà connus et publiés. Pour le restant, 120 documents inédits présentent
seulement un véritable intérêt historique. Par contre, environ 230 documents inédits ne présentent pas un intérêt véritable. Us
auraient pu être remplacés par une simple mention au lieu d’être publiés in extenso, ce qui encombre inutilement la publication.
Je tiens à m’expliquer sur ce dernier point. Au n° 548, le P. Denifle publie une bulle de Nicolas IV du 18 juin 1288 qui recom
mande au chancelier de conférer la licentia in theologia à Johannes de Murro. Ce document, et tous les documents de cette
nature, n’ont aucun intérêt par eux-mêmes; ils ne sont intéressants que par la mention du nomdu candidat. Or voici la liste
des documents de cette nature publiés par le P. Denifle dans le T. II du Chartularium : n°s 330, 531, 629, 674, 743, 748, 752,
763, 772, 797, 801, 807, 808, 819, 822, 823, 829, 830, 831, 835, 838, 868, 879, 880, 901, 902, 909, 911, 914, 916, 917, 944, 943, 946,
947, 948, 949, 950, 931, 952, 953, 957, 959, 961, 962, 963, 963, 968, 969, 1003, 1056, 1063, 1066, 1073, 1078, 1079, 1082, 1083,
1084, 1083, 1086, 1088, 1092, 1093, 1094, 1097 , 1103, 1107, 1108, 1111, 1112, 1114, 1115, 1116, 1117, 1118, 1121, 1123, 1132,
1134, 1133, 1136, 1139, 1142, 1144, 1148, 1148“, 1130, 1131, 1153, 1167, 1168, 1169, 1170, 1172, 1173, 1174, 1178, 1181, 11827
1182", 1183 : soit environ 102 documents de même nature, dont beaucoup publiés in extenso, ou presque complètement,
ne font qu’encombrer inutilement une publication déjà très chargée.
Ce que je viens de dire pour les documents relatifs à la collation des grades pourrait être répété pour tous les documents
fort nombreux qui contiennent la concession d’une simple faveur, d’un bénéfice par exemple, et pour les documents qui
contiennent des assignationes baccalareorum pro studio Parisiensi.
�PRÉFACE.
VIII
du P. Denifle, ou qu’on puisse méconnaître la somme énorme de travail qui a été apportée
dans cette œuvre? En aucune manière! Et il suffit de parcourir ce superbe monument pour
rester émerveillé devant la richesse des notes et la scrupuleuse exactitude qui a présidé à
l’établissement du texte.
Il me reste à remercier les amis et collaborateurs qui ont bien voulu me prêter leur
concours pour le T. III. Je remercie tout spécialement mes confrères M. Poète, archiviste
de Bourges; M. Lacroix, archiviste de la Drôme; M. Bènet, archiviste du Calvados; mon
collègue M. Joret, professeur à la Faculté de lettres d’Aix; M. Lièvre, bibliothécaire de
Poitiers, enfin l’Administration des Archives du Yatican qui a bien voulu faire terminer
pour mon recueil la transcription des rotuli qui émanaient des Universités françaises.
Ces trois volumes forment un ensemble complet sur nos Universités provinciales au
Moyen-âge. Cependant il y manque un élément capital : je veux parler des textes relatifs
à l’Université de Paris. Cette lacune sera comblée par la publication du Chartularium
du P. Denifle et aussi par un recueil spécial dont le Conseil Municipal de Paris a bien
voulu me charger. Ce recueil sera consacré à l’enseignement du droit à Paris et à la
Faculté de Décret au xve siècle1.
Tous ces documents permettront enfin d’écrire l’histoire de l’enseignement supérieur
on France et celle des principaux centres d’instruction. Pour ma part, j’ai entrepris
d’utiliser un grand nombre de ces textes en préparant une H istoire de la. science et de
l ’enseignement du droit en F rance. A d’autres de traiter Thistoire de l’enseignement
médical, ou Thistoire de l’enseignement des arts, ou Thistoire des origines de notre ensei
gnement secondaire, telle qu’on la retrouve aisément dans les grands collèges annexés aux
stuclia generalia!
J’espère pouvoir mener à bonne fin cette entreprise peut-être hasardée, et, quand
j’aurai traité le sujet au Moyen-âge, je reprendrai la publication des textes sur les Uni
versités du# xvie siècle pour pouvoir retracer, comme il mérite de l’être, le brillant épanouissement de la science et de l’enseignement français à l’époque de la Renaissance.
Paris, l ctjuin 1892.
M arcel
FOURNIER.
1 Le Conseil Municipal de Paris, dans sa séance du 12 mai 1892, a décidé la publication dans la Collection des documents
historiques sur l’histoire de Paris d’un recueil de documents sur la Faculté de droit de Paris. Ce recueil sera intitulé : La
Faculté de Décret de l’Université de Paris au siècle. Il contiendra des documents inédits qui forment un ensemble unique pour
Thistoire d’une Faculté et qui comprennent : 1° les statuts de la Faculté; 2° les délibérations de la Faculté; 3° les programmes;
4° les listes des gradués de la Faculté pendant le xve siècle.
�UNIVERSITÉ D’AIX1.
XVe SIÈCLE.
impendimus, et opportune commoditalis auxilia
1577. — J409. 9 décembre. — Bulle d’A lexan- sos
liberaliter impartimur. Considérantes fidei puritatem
dreVpour la création de rUniversité d’A ix 2.
Alexander episcopus, servus servorum Dei, ad
perpetuam rei memoriam. In eminentis dignitatis
apostolice spécula superni dispensatione consilii, licet
immeriti, constituti, ad cunctas fidei regiones nostre
vigilantie créditas, earumque profectus et commoda,
tanquam pastor universalis gregis dominici commissi
nobis, speculationis acie[m] quantum nobis ex alto
conceditur extendentes, fîdelibus ipsis, ad querendum
litterarum studia, per que divini nominis fideique
catholice cultus protenditur, justifia colitur, publica
et privata res geritur utiliter, omnisque prosperitas
humane conditionis augetur, libenter favores gratio-
et devotionern eximiain quas charissimus in Christo
filius noster Ludovicus, rex Jérusalem et Sicilie
illustris, ad nos etsedem apostoiicam gerere dignoscitur, etquod illas ad sacrosanctam romanam ecclesiam,
matrem cunctorum fidelium et magistram, eo amplius debeat augmenlare, quo per nos et sedem ipsam
senseril se in suis petitionibus rationabilibus favorabiliter exaudiri : hinc est quod, sicut dictus rex nobis
exponere curavit olim ipse, considerans quod civitas
Aquensis in provincia Provincie, ejus ditioni subjecta,
multum erat eminens, populosa, et abundans in victualibus, aptaque pro studio generali, ut illud pro
tempore vigeret in ipsa, quodque tune erant in ilia
* Les documents sur l’Université d'Aix sont très rares pour cette
période. On n’en connaît que cinq ou six disséminés à Aix, à Mar
seille et à Paris.
On assure que les archives de la ville furent brûlées en 1536, lors
de l’invasion de Charles-Quint. Quelques documents précieux existaient
encore au xvne siècle, car ils furent réunis et publiés par B. Blacas.
Ils ont été dispersés depuis, sans doute pendant la Révolution.
Les ouvrages imprimés ne sont pas nombreux et deux seulement
méritent une sérieuse attention : B. Blacas, Almæ Aquarum Sextiarum Universitatis vetera et nova statuta, constitutiones et consuetudines, Aquis-Sextiis, 4°, 1667 ; Henricy, Notice sur l’ancienne Uni
versité d’A ix, 8°, 1826, 40 p. On pourra aussi consulter J. Pitton,
Histoire de la ville d’A ix, Aix, f°, 1666; Papon, Histoire générale
de Provence, Paris, 4°, 1787.
Les autres travaux sur Aix sont sans importance. Je les mentionne
pour être complet : Bonafous, Discours de rentrée sur l’histoire de
l’Université d’Aix, Aix, 8°, 1860; H. Heimann, Discours de rentrée
à la conférence Portalis, Aix, 8°, 1880; Joh. Limnaeus, De Universitate Aquensi, dans la Notitia regni Francise, II, 409; Piganiol,
Remarques sur l’Université d'Aix, dans la Description de la France,
V, 101.
Dernièrement, la Revue Sextienne a entrepris la publication de deux
travaux fort ditférents, mais qui intéressent l’histoire de l’Université :
Le premier est une ancienne Histoire de la ville d’A ix par de Haitze,
très curieuse à beaucoup d’égards (Revue Sextienne, 1887-1889); le
second (Revue Sextienne, 1887-1889) est une Histoire de l’Université
d’A ix par le Dr Ghavernac. Un premier fascicule a été tiré à part en
1889. Cette histoire n’a aucune valeur et reproduit dans ses premiers
chapitres une suite de légendes et de fables sur les Universités en gé
néral.
Je n’indique ici que pour mémoire le travail très nourri de M. Gi
raud, sur Fabrot et sur Aix, Cette étude n’est utile que pour le xvnc
siècle.
2 Sur les origines de l’Université d’Aix, voy. dans mon Histoire de
la Science du droit, T. IV : Les Universités françaises et l’ensei
gnement du droit au Moyen-âge, ce que je dis sur l’enseignement à
Trets, à Manosque et à Perthuis.
T ome
III.
1
�UNIVERSITÉ D'AIX.
nonnulli magistri in sacra pagina, atque plerique dentibus in eisdem facultatibus Parisiis et Tholose, et
doctores et scholares in jure canonico et civili, debitis quibus gaudent pro tempore ac utuntur. Nulli ergo
horis continue legentes atque studentes, nec non omnium hominum liceat hanc paginam nostre conde die in diem melius proficientes in facultatibus firmationis et adjectionis infringere, vel ei ausu temeantedictis; unde prediclus rex, pie motus, quantum rario contraire. Si quis autem hoc attentare presumpin eo fuiI, statuit et ordinavit quod hujusmodi gene serit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum
rale studium de cetero in eadem civitate floreret, Pétri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursuilludque stabiliret, ut ibidem, et ob hoc, quedam pri rum.
vilégia magistris, doctoribus et scholaribus qui ibi
Datum Pistorii, quinto idus Decembris, pontificatus
dem studerent pro tempore in prefatis et aliis licitis nostri anno primo. — Registrata gratis, Zucarius.
facultatibus pro eorum libertatibus et commodilatibus
B. Blacas, Vetera et nova stalula, p. 4.
quomodolibet opportuna, de munificentia regali concessit, et alia fecit prout in eisdem privilegiis dicitur 1578. — 1413. 31 décembre. — Lettres de
plenius contineri, dictusque rex nobis humiliter
Louis I I , roi de Sicile, pour la fondation de
supplicavit, ut, in majus eorumdem privilegiorum,
I Université d'Aix.
et aliorum circa hoc peractorum per regem bujusmodi fulcimentum, eis et robur apostolice confirmaLudovicus II, Dei gratia rex Jérusalem et Sicilie,
tionis adjicere, nec non alias in premissis opportune ducatus Apulie, dux Andegavie, comitatuum Proprovidere de benignitate apostolica dignaremur.
vincie et Forcalquerii, Cenomanie ac Pedemontis
Nos ilaque premissis, et aliis quampluribus com- cornes, reverendis in Christo patribus arcbiepiscopis,
moditatibus opportunis, ut intelleximus, quas eadem episcopis, abbatibus ceterisque ecclesiarum prelatis
civitas habere dignoscitur, ob hoc, quod dictum stu universis per nostras comitatus Provincie et Forcal
dium pro tempore vigeat in eadem, et notanter quod querii ubilibet constitutis, fîdelibus nostris dilectis,
divina bonilas eamdem civitatem, etiam cleri multi- salutem, et ad ea que sunt publiée utilitatis affectum
tudine, nec non aliis multarum gratiarum dotibus gerere promptum. Probala prospiciens antiquitas quod
insignivit, et aliorum bonorum mulliplici fecunditate non sibi solis nascuntur homines, sed ortus cujusque
dotavit, et loci amenitate non modica decoravit; et partem sibi vendicant anime, hominesque hominum
propterea desiderantes quod civitas ipsa, mater scien- causa generatos esse, ut scilicet alius altcri, tam
tiarum, ac viros producat consilii maturitate perspi- publiée rei serviendo quam singulariler bénéficia
cuos, virlutum relucentes ornatibus, ac diversaruin largiendo cum artibus et scientia, cum facultatibus
facultatum dogmatibus eruditos, sitque inibi hujus et opéra, deserviat, nostram ad naturam esse decrevit
modi scientiarum fons irrigans, de cujus plenitudine arctandum, ut communes serventur utilitates. Cum
haurient universi literalibus cupientes muniri docu- autem societatum nulla gravior nullaquc sit carior
menlis. Ad hune igitur universalem profeclum studio ea que cum republica est, propter quod veterum
paterne sollicitudinis excitati, ac hujusmodi devotis tradit authoritas, iis qui eam invenerint, auxerint et
supplicationibus ejusdem regis inclinati, ad laudem deffenderint deffinitum esse locum ubi evo fruantur
divini nominis, et catholice fidei propagationem, sempiterno, primumque in scientie augmentum, stuexaltationem quoque ipsius romane ecclesie, statulum, diorum generalium usum et exercitium adinvenit,
ordinationem et concessionem predictam regis me- ut tandem studiosi viri moribus et scientia decorati
morati, prout provide facta sunt, et etiam inde secuta reipublice preessent, et eidem salubriter consulerata habentes et grata, ea authoritate apostolica con- rent : hoc autem attenti considérantes, sancte romane
tirmamus, et presentis scripti patrocinio commnni- ecclesie summi pontifices. imperatores sacratissimi,
mus. Quibus etiam adjicimus quod dictum generale serenissimique principes orbis per diversas regiones
studium, in eadem civitate, in sacra theologia, nec studia quamplura generalia fundarunt et creaverunt,
non in canonico et civili jure, et in quibuscumque et erexerunt, personas ad eadem affluentes, ut adlicitis facultatibus hujusmodi vigeat, nec non etiam mitterentur facilius, franchesiis et privilegiis hono
studentes, audientes et docentes ibidem in theologia, rantes, per quorumquidem studiorum exercitia re
ac in [utroque] jure et aliis facultatibus, gaudeant et giones ipse decorantur et ditantur quamplurimum,
utantur omnibus privilegiis, libertatibus et immunita- res in eis publica et prospéra stabilitur, et catholica
tibus concessis per sedem predictam docentibus et stu- fides firmissime roboratur. Hac siquidem considéra-
2
�3
UNIVERSITÉ D’AIX.
tione dignissima moti, dudum per sanctissime meraorie domiDum Alexandrum Papam Y in nostra
civitate Aquensi, tanquam ad id idonea et propitia,
studium generale ad totius nostre patrie et incolarum
ejus, fidelium nostrorum subditorum, decorem,
utilitatem et commodum erigi, creari procuravimus,
et obtinuimus fundari, certa in eodem studere volenlibus privilégia donari et concedi per eundera.
Cum autem ipsius studii, ex causis premissis et aliis
ad hoc animum nostrum moventibus, augmentationem frucluosam ac felicia desideramus incrementa,
ad que similiter procuranda universos et singulos
nostros fideles subditos, tanquam publiée commoditati
pairie nostre predicte obnoxios, ex debito fore censeamus affectos, vos et vestrum quemlibet hortamur,
nihilominus sub fidelitatis debito vobis precipiendo
mandantes quatenus omnes et singulos fideles nos
tros , et nostre patrie predicte ecclesiasticos viros
vestrarum ecclesiarum, monasteriorum, territoriorum et diocesium subditos in scientia erudiri cupientes ex parte nostra diligenter moneatis et indicatis,
tam publiée quam aliis viis, modis rationabilibus et
exhortationibus gratiosis, quos nos etiam presentium tenore hortamur et monemus, sub nostre
majestatis benevolentie desiderio, ut ad ipsum stu
dium in nostra Aquensi civitate predicta, et non alibi,
proplerea studeant se transferre : ecce namque in
eadem civitate ad id locus propitius et quietus, inco
larum grata communio et benigna, salubris aer,
victus abundantia, ac doctorum divini et humani
juris peritorum aliarumque scientiarum copia, ad id
namque per hoc exemplar inducentes, exterarum
nationum quamplurimum nostra ditabitur et decorabitur patria supradicta, firma vigebit, ipsum studium
florebit, vigore quorum omnium commoda ad divini
nominis laudem, nostre majestatis honorem, ac ip
sius patrie et singulorum utilitatem fibralem redundabunt. Mandamus insuper senescallo, omnibusque
et singulis offieiariis comitatuum predictorum, qua
tenus omnes et singulos, tam ecclesiasticos quam
seculares, ad id studium se transferentes ab omnibus
violentiis, molestiis, oppressionibus, turbationibus,
inquietationibus et injuriis préservent, tueantur et
deffendant viriliter, ipsos molestatores, inquietatores,
injuriatores et oppressores débité compescendo.
Datum Parisius per prudentem et circumspectum
virum Joannem Bellardem, in utroque jure licentiatum, decanum ecclesie Cenomanensis, consiliarium
nostrum fidelem, mandato nostro locumtenentem
majoris judicis comitatuum predictorum, die ullima
mensis Decembris, anno Domini millesimo quadringentesimo decimo tertio, septime (sexte) indiclionis,
regnorum vero nostrorum anno tricesimo primo.
Per Regem, in suo consilio : N. Peringant. Registrata pro curia.
Vetera et nova statuta, p. I.
1579. — 1414. — Election de l'archevêque d’Aix,
Thomas de Pupio, comme chancelier de l’Univer
sité « quamdiu vixeril. »
Henricy, Not. sur l’anc. Univ. d’Aix, p. b.
1580. — 1414. 14 février. — Acte par lequel
Jean de Vitrolles, nommé professeur à l’Univer
sité d’A ix, résigne son office de prieur du collège
de Saint-Benoît, de Montpellier.
Anno a Nativitate Domini millesimo quadringentesimo decimo tertio, et die Martis décima quarta mensis
Februarii, indictione sexta(septima), hora vesperorum.
Notum sit cunctis presentibus et futuris, quod personaliter constitutus venerabilis et religiosus vir dominus Johannes de Vitrolis, decretorum doctor et prior
prioratus conventualis de Rometa, diocesis Vapincensis, et prepositus collegii Sancti Germani, ordinis
Sancti Benedicti, ville Monlispessulani, diocesis Magalonensis, coram reverendo in Christo pâtre et domino
domino Petro, miseratione divina dicti monasterii
[Sancti Victoris Massiliensis] abbate, dixit et coram
eodem domino abbate exposuit quod ipse noviter, ad
requisitionem spectabilis et magnifici viri domini
Pétri d’Acygne, vice comitis Relanie, ac comitatuum
Provincie et Forcalquerii senescalli, neenon syndicorum et consilii generalis civitatis Aquensis, presentialiter se habet transferre ad eamdem civitatem
Aquensem, causa legendi, hora doctorali, in studio
generali civitatis prémisse; ob quod circa lecturam
studii generalis collegii memorati vacare non potest.
Et ne studium ipsius collegii, ob defectum prepositi,
valeat defraudari, ac studentes in eodem collegio
degentes, ob defectum docloris legentis in eodem , in
acquirendo scientiam defraudentur, igilur... predictam preposituram sive officium perpetuum prepositure collegii prelibati, cum omnibus honoribus, oneribus, prerogativis, juribus, emoluinentis, et gagiis et
obventionibus universis, pure et libéré in manibus
prefati domini abbatis... renuntiavit et sponte resignavit... Actum infra dictum monasterium, in domo abbatiali, in corretorio ante magnam cameram paramenti.
Protoc. de P. Guillermi, substitut de Guill. Barbani,
chez M. de Laget, not. à Marseille.
�UNIVERS1TÉ D’AIX.
nomine hujusmodi Universitatis deputarunt
1581. — 1436. 28 novembre. — Élection d'Avi pienduin,
et ordinarunt atque constituerunt videlicet egregios
gnon Nicoldi, archevêque d’A ix , comme chance
lier de l’Université d’Aix.
Electio cancellarii aime Universilatis studii Aquensis
et constitutio.
In Dei nomine. Amen. Anno incarnationis Domini
millesimo quadringentesimo tricesimo sexto et die
vicesima octava mensis Novembris. Noverit modernorum presentia et futurorum posteritas non ignoret,
quod, convocatis et congregatis magnifico domino Jordano Bricii, milite, juris utriusque professore, domino
Velaucii, judice majore patrie Provincie, rectore
aime Universilatis studii Aquensis, reverendo pâtre
domino Guillermo de Littera, in decretis licentiato,
Sancte Aquensis ecclesie preposito, egregioque viro
domino Hugone Andurini, legum doctore, curie camere rationum Aquensis présidente, reverendis in sa
cra pagina magistris Matheo Clauselli et Honorato de
Sagreriis, ordinis Predicatorum, Guillermo Ruphi, ordinis Augustinorum, nobilibusque, egregiis, et venerabilibus et circumspectis viris domino Bertrando de
Bayono, in legibus licentiato, regio procuratore fiscali,
Fulqueto Raynaudi, canonico Aquensi, Honorato de
Lalanda et Joanne de Donis, baccalariis in legibus ;
ac Joanne de Pupio, in decretis baccalario, perpetuo
beneficiato ecclesie Aquensis et vice ofïlciali Aquensi,
tam consiliariis quam aliis Universitatis hujusmodi
Aquis, videlicet in ecclesia Sancti Salvatoris Aquensis,
in baptisterio ante altare Beate Marthe, ad actus subscriptos, et specialiter super electione et nominatione
ac constitulione fienda futuri cancellarii Universitatis
hujusmodi, qui omnes unanimes, uemine ipsorum
discrepante seu contradicente, successive et seriatim,
elegerunt elconstituerunt in cancellarium et pro cancellario Universitatis studii Aquensis, videlicet reverendissimum in Christo patrem et dominum Avinionem, divina clementia Aquensem archiepiscopum,
licet absentem, tanquam presentem, et suos can(n)onice intrantes successores.
Deiude, ibidem iucontinenti, preuominati omnes et
singuli, ad hujusmodi electionem et nominationem
atque coustitutionem predicto domino Aquensi archiepiscopo cancellario ut supra electo et eonstituto inti
ma udum et notiKeawdum. et ipsum humiliter requtreudmn et rcçamlum quatenus hujjusnKxti ekcttoui
et wmstitntkmi suant prebeat assettsuut et coqsmswki.
et ùu'lttm hwjuswcdi edftkiwm eaaeelUrie aïwjpkk
jueatnettUtm ah eu super hue prestan seAîium recü-
j
viros dominos Hugonem Andurini, legum doctorem,
presidentem curie camere rationum et Berlrandum
deBay(s)ono, in legibus licentiatum, regium procuratorem fiscalem, ibidem présentes, et omnes hujusmodi
in se sponte suscipientes et pariter acceptantes una
tamen mecurn notario subscripto.
De quibus omnibus et singulis supradictis dicti
domini rector et convocati petierunt et voluerunt fieri
publicum et publica instrumentum et instrumenta per
me notarium subscriptum.
Acta fuerunt hec omnia Aquis, ubi supra, videlicet
in dicta ecclesia Sancti Salvatoris, in baptisterio, presentibus ibidem venerabilibus viris dominis Philipo
de Boseo, vicario ecclesie de Acuis, civitatis Massilie,
et Antonio Senglari, presbyteris de Massilia , discretis
viris magistro Joanne. Prepositi, notario, cive Aquensi,
et Joanne Clari, clerico de Rancio, Aquensis diocesis,
testibus ad hec vocatis etrogatis, et me, Joanne de
Urchiis, cive Aquense notario publico, etc.
Postquam, anno quo supra et die sexta mensis Decembris, noverit modernorum presentia prout supra
quod apud Podium Sancte Reparate, infra fortalicium,
in presentia et conspectu reverendissimi in Christo
patris et domini domini Avinionis, Aquensis archiepiscopi, et cancellarii ut supra electi et nominati atque
constituti, existentes et personaliter constituti nobiles
et egregii viri domini Hugo Andurini, legum doctor,
curie camere rationum presidens, et Bertrandus de
Bayono, in legibus licentiatus, regius procurator fiscalis, ad sub infrascripta ut supra deputati etordinati,
me notario subscripto unacum eisdem, eidem domino
Aquensi arcliiepiscopo , cancellario ut supra electo et
eonstituto, hujusmodi electionem et constitutionem
cancellarie aime Universitatis studii Aquensis ut supra
factas humiliter et cum reverentia et honore debitis,
intimarunt et notifficarunt, ipsum suppliciter requirendo et rogando ut dictis electioni atque constitutioni
suum vellet prebere assensum et consensum et officium hujusmodi cancellarie acceptare, deinde debitum jurameutum et prestari solitum juxta hujusmodi
Universitatis statuta prestare.
Quiquidem douiinus Aquensis archiepiscopus et
canceRarius. premissis audietis et intellectis, et de
eisdem per tue subscriptum notarium iuformatus. ob
honore m et reverentiam. Universitatis hujusmodi ac
«tktoran domittorunt recto-ris. coosiliariorum et ulioraat UœwMsifciîtûÇfjremæsse. çm :rsum eüeç'franLat..ru<i
�UNIVERSITE D’AIX.
modi atque constitution! prémisse suum benigne et
gratanter prebuit assensum et consensum ac officium
bujusmodi cancellarie acceptavit; et deinde debitum
juramentum super hoc prestari solitum prestitit,
ponendo rnanus ad pectus more prelatorum et personarum religiosarum, juxta statuta Universitatis hujusmodi, sub bac yidelicet forma : Ego, A., divina clementia Aquensis archiepiscopus, aime Universitatis
studii Aquensis cancellarius, juro quod honorem
commodurn et utilitatem nostre aime Universitatis
servabo; et ipsos proposse conservabo et ejusaugmentum in quantum potero procurabo ; privilégia concessa
vel concedenda per summos pontifices vel per reges
juxta vires conservabo et defensabo; statuta édita vel
edenda servabo et faciam ab aliis observari, prout in
eis continebitur; si aliqua ad mei notitiam pervenerint
que essent in daranum ipsius Universitatis, ilia eidem
Universitati vel ejusdem rectori intimabo. SicmeDeus
adjuvet et hec sancta Dei evangelia.
De quibus omnibus et singulis supradictis dicti
domini cancellarius et commissarii supra electi et
deputati petierunt et voluerunt eis fieri publicum et
publica instrumentum et instrumenta unum et plura,
tôt quot habere voluerint, per me notarium subscriptum.
Acturn in dicto Castro Podii Sancte Reparate, infra •
fortalicium ejusdem caslri, videlicet in studio memorati domini Aquensis archiepiscopi et cancellarii, presentibus ibidem egregio et nobili viro domino Joanne
LeSelleur, juris utriusqueprofessore, regioconsiliario,
et magne regie curie patrie Provincie magistro rationali, dominoque Guillelmo Fabri, presbytero, bajulo
venerabilis capituli ecclesie Aquensis, et magistro
Michaele Dalmacii, notario Aquensi et ipsius domini
archiepiscopi secretario, testibus ad hec vocatis et rogatis.
Et me Joanne de Urchiis, cive Aquensi, notario
publico, etc.
5
erat, et vita erat lux hominum... Fuit homo missus a
Deo, cui nomen erat Joannes. Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut
omnes crederent per ilium. Non erat ille lux, sed ut
testimonium perhiberet de lumine. Erat lux vera, que
illuminât omnem hominem venientem in hune mundum. In mundo erat, et mundus per ipsum factus
est, et mundus eum non cognovit. In propria venit,
et sui eum non receperunt. Quotquot autem receperunt eum, dédit eis potestatem filios Dei fieri, his qui
credunt in nomine ejus, qui non ex sanguinibus,
neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed
ex Deo nati sunt. Et Yerbum caro factum est, et
habitavit in nobis; et vidimus gloriam ejus, gloriam
quasi unigeniti a Pâtre, plénum gratie et veritatis. —
Deo gratias.
y § 1. Forma eligendi cancellarium.
Primo, statuimus et ordinamus quod dominus can
cellarius nostre aime Universitatis sit ad presens
dominus archiepiscopus Aquensis, quandiu vixerit.
ipso vero mortuo, eleclio futuri cancellarii spectet ad
dominos rectorem, magistros, doctores et licentiatos
nostre aime Universitatis aggregatos. Et si videretur
predictis dominis, certis ex causis animum ipsorum
moventibus, quod possint alium eligere quolibet anno,
quiquidem cancellarius sic electus jurare teneatur
statuta servare prout sequitur. Et pulsetur campana
studii ante electionem, et bidellus det operam ut pul
setur.
> § 2. Forma juramentiper cancellarium noviter creatum prestandi.
«Ego N., aime Universitatis studii Aquensis cancel
larius, juro vobis, dominis de collegio dicte Universi
tatis, quod honorem, commodurn et utilitatem nostre
aime Universitatis servabo, et ipsa pro posse conser
vabo, et ejus augmentum in quantum potero procu
rabo; privilégia concessa vel concedenda per sum
mos pontifices aut dominos reges et comités, juxta
Aroh. munioip. de Marseille, série : Archevêché d’Aix, vires et tenorem ipsorum, conservabo et defensabo;
statuta édita et edenda per dominos collegii nostre
no 178.
aime Universitatis observabo, et faciam ab aliis obser
vari,
proul in eis conlinetur. Et si aliqua ad mei noti
1582. — 1420-1440. — Statuts de l’Université tiam pervenerint
que essent in damnuin ipsius Uni
d’Aix.
versitatis, ilia eidem Universitati vel ejusdem rectori
Initium sancti Evangelii secundum Joannem. — intimabo. Sic me Deus adjuvet, et hec sancta Dei
Gloria tibi, Domine.
evangelia.
In principio erat Yerbum, et Yerbum erat apud y § 3. Forma eligendi rectorem.
Deum, et Deus erat Yerbum. Hoc erat in principio
Item, statuimus et ordinamus quod perpetuo sit
apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine unus rector generalis in nostra aima Universitate, qui
ipso factum est nihil quod factum est. In ipso vita eligatur anno quolibet die prima mensis Maii, in
�i
UNIVERSITÉ D’AIX.
nomine hujusmodi Universitatis deputarunt
1581. — 1436. 28 novembre. — Élection d’Avi piendum,
et ordinarunt atque constituerunt videlicet egregios
gnon Nicoldi, archevêque d'Aix , comme chance
lier de l’Université d’Aix.
Electio cancellarii aime Universilatis studii Aquensis
et constitutio.
In Dei nomine. Amen. Anno incarnationis Domini
millesimo quadringentesimo tricesimo sexto et die
vicesima octava mensis Novembris. Noverit modernorum presentia et futurorum posteritas non ignoret,
quod, convocatis et congregatis magnifico domino Jordano Bricii, milite, juris utriusque professore, domino
Yelaucii, judice majore patrie Provincie, rectore
aime Universitatis studii Aquensis, reverendo pâtre
domino Guillermo de Littera, in decretis licentiato,
Sancte Aquensis ecclesie preposito, egregioque viro
domino Hugone Andurini, legum doctore, curie camere rationum Aquensis présidente, reverendis in sa
cra pagina magistris Matheo Clauselli et Honorato de
Sagreriis, ordinisPredicatorum, Guillermo Ruphi, ordinis Augustinorum, nobilibusque, egregiis, et venerabilibus et circumspectis viris domino Bertrando de
Bayono, in legibus licentiato, regio procuratore tiscali,
Fulqueto Raynaudi, canonico Aquensi, Honorato de
Lalanda et Joanne de Donis, baccalariis in legibus ;
ac Joanne de Pupio, in decretis baccalario, perpetuo
beneficiato ecclesie Aquensis et vice officiali Aquensi,
tara consiliariis quam aliis Universitatis hujusmodi
Aquis, videlicet in ecclesia Sancti Salvatoris Aquensis,
in baptisterio ante altare Beate Marthe, ad actus subscriptos, et specialiter super electione et nominatione
ac constitutione fienda futuri cancellarii Universitatis
hujusmodi, qui omnes unanimes, nemine ipsorum
discrepante seu contradicente, successive et seriatim,
elegerunt et constitueront in cancellarium et pro cancellario Universitatis studii Aquensis, videlicet reverendissimum in Christo patrem et dominum Avinionem, divina clemcntia Aquensem arcliiepiscopum,
licet absentem, tanquam presenlem, et suos can(n)onice intrantes successores.
Deinde, ibidem incontinenti, prenominati omnes et
singuli, ad hujusmodi electionem et nominationem
atque constitutionem predicto domino Aquensi archiepiscopo cancellario ut supra electo et constituto intimandum et notiCficandum, et ipsum humiliter requirendum et rogandum quatenus hujusmodi electioni
et constitutioni suum prebeat assensum et consensum,
et dictum hujusmodi officium cancellarie acceptet, ac
juramentum ab eo super hoc prestari solilum reci-
viros dominos Hugonem Andurini, legum doctorem,
presidentem curie carnere rationum et Bertrandum
deBay(s)ono, in legibus licentiatum, regium procuratorem fiscalem, ibidem présentes, et omnes hujusmodi
in se sponte suscipientes et pariter acceptantes una
tamen mecum notario subscripto.
De quibus omnibus et singulis supradictis dicti
domini rector et convocati petierunt et voluerunt fieri
publicum et publica instrumentum et instrumenta per
me notarium subscriptum.
Acta fuerunt hec omnia Aquis, ubi supra, videlicet
in dicta ecclesia Sancti Salvatoris, in baptisterio, presentibus ibidem venerabilibus viris dominis Philipo
de Boseo, vicario ecclesie de Acuis, civitatis Massilie,
et Antonio Senglari, presbyteris de Massilia , discretis
viris magistro Joanne. Prepositi, notario, cive Aquensi,
et Joanne Clari, clerico de Rancio, Aquensis diocesis,
testibus ad hec vocatis etrogatis, et me, Joanne de
Urchiis, cive Aquense notario publico, etc.
Postquam, anno quo supra et die sexta mensis Decembris, noverit modernorum presentia prout supra
quod apud Podium Sancte Reparate, infra fortalicium,
in presentia et conspectu reverendissimi in Christo
patris et domini domini Avinionis, Aquensis archiepiscopi, et cancellarii ut supra electi et nominati atque
constituti, existentes et personaliter constituti nobiles
et egregii viri domini Hugo Andurini, legum doctor,
curie camere rationum presidens, et Bertrandus de
Bayono, in legibus licentiatus, regius procurator fîscalis, ad sub infrascripta ut supra deputati etordinati,
me notario subscripto unacum eisdem, eidem domino
Aquensi archiepiscopo , cancellario ut supra electo et
constituto, hujusmodi electionem et constitutionem
cancellarie aime Universitatis studii Aquensis ut supra
factas humiliter et cum reverentia et honore debitis,
intimarunt et nolifficarunt, ipsum suppliciter requirendo et rogando ut dictis electioni atque constitutioni
suum vellet prebere assensum et consensum et officium hujusmodi cancellarie acceptare, deinde debitum juramentum et prestari solitum juxta hujusmodi
Universitatis statuta prestare.
Quiquidem dominus Aquensis archiepiscopus et
cancellarius, premissis audictis et intellectis, et de
eisdem per me subscriptum notarium informatus, ob
honorem et reverentiam Universitatis hujusmodi ac
dictorum dominorum rectoris, consiliariorum et aliorum Universitatis prémisse, qui ipsum elegerunt, atque
ipsorum deputatorum et ordinatorum, electioni hujus-
�UNIVERSITE D’AIX.
5
modi atque constitution! prémisse suum benigne et erat, et vita erat lux hominum... Fuit homo missus a
gratanter prebuil assensum et consensum ac officium Deo, cui nomen erat Joannes. Hic venit in testimohujusmodi cancellaric acceptavit; et deinde debitum nium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut
juramentum super boc prestari solitum preslitit, omnes crederent per ilium. Non erat ille lux, sed ut
ponendo inanus ad pectus more prelatorum et perso- testimonium perhiberet de lumine. Erat lux vera, que
narum religiosarum, juxta statuta Universitatis hujus illuminât omnem hominem venientem in hune munmodi, sub hac videlicet forma : Ego, A., divina cle- dum. In mundo erat, et mundus per ipsum factus
mentia Aquensis archiepiscopus, aime Universitatis est, et mundus eum non cognovit. In propria venit,
studii Aquensis cancellarius, juro quod honorem et sui eum non receperunt. Quotquot autem recepecommodum et utilitatem noslre aime Universitatis runt eum, dédit eis potestatem fllios Dei tieri, his qui
servabo; et ipsos proposse conservabo et ejus augmen- credunt in nomine ejus, qui non ex sanguinibus,
tum in quantum potero procurabo ; privilégia concessa neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed
vel concedenda per suinmos pontifîces vel per reges ex Deo nati sunt. Et Verbum caro factum est, et
juxta vires conservabo et defensabo; statuta édita vel habitavit in nobis; et vidimus gloriam ejus, gloriam
edenda servabo et faciam ab aliis observari, prout in quasi unigeniti a Pâtre, plénum gratie et veritatis. —
eis continebitur ; si aliqua ad mei notitiam pervenerint Deo gratias.
que essent in damnum ipsius Universitatis, ilia eidem y § 1. Forma eligendi cancellarium.
Primo, statuimus et ordinamus quod dominus can
Universitati vel ejusdem rectori intimabo. Sic me Deus
adjuvet et hec sancta Dei evangelia.
cellarius nostre aime Universitatis sit ad presens
De quibus omnibus et singulis supradiclis dicti dominus archiepiscopus Aquensis, quandiu vixerit.
domini cancellarius et commissarii supra electi et Ipso vero mortuo, eleclio futuri cancellarii spectet ad
deputati petierunt et voluerunt eis tieri publicum et dominos rectorem, magistros, doctores et licentiatos
publica instrumentum et instrumenta unum et plura, nostre aime Universitatis aggregatos. Et si videretur
tôt quot habere voluerint, per me notarium subscrip- predictis dominis, certis ex causis animum ipsorum
tum.
moventibus, quod possint alium eligere quolibet anno,
Actum in dicto Castro Podii Sancte Reparate, infra • quiquidem cancellarius sic electus jurare teneatur
fortalicium ejusdem castri, videlicet in studio memo- statuta servare prout sequitur. Et pulsetur campana
rati domini Aquensis archiepiscopi et cancellarii, pre- studii ante electionem, et bidellus det operam ut pul
senlibus ibidem egregio et nobili viro domino Joanne setur.
LeSelleur, jurisutriusqueprofessore, regioconsiliario, > § 2. Forma juramentiper cancellarium noviter creaet magne regie curie patrie Provincie magistro ratio- tum prestandi.
nali, dominoque Guillelmo Fabri, presbytero, bajulo
« Ego N., aime Universitatis studii Aquensis cancel
venerabilis capituli ecclesie Aquensis, et magistro larius, juro vobis, dominis de collegio dicte Universi
Michaele Dalmacii, notario Aquensi et ipsius domini tatis, quod honorem, commodum et utilitatem nostre
archiepiscopi secretario, testibus ad hec vocatis et ro- aime Universitatis servabo, et ipsa pro posse conser
gatis.
vabo, et ejus augmentum in quantum potero procu
Et me Joanne de Urchiis, cive Aquensi, notario rabo; privilégia concessa vel concedenda per sumpublico, etc.
mos pontifîces aut dominos reges et comités, juxta
vires
et tenorem ipsorum, conservabo et defensabo;
Arch. municip. de Marseille, série : Archevêché d’Aioc,
statuta édita et edenda per dominos collegii nostre
n» 178.
aime Universitatis observabo, et faciam ab aliis obser
vari,
prout in eis continetur. Et si aliqua ad mei noti
1582. — 1420-1440. — Statuts de l’Université tiam pervenerint
que essent in damnum ipsius Uni
d’Aix.
versitatis, ilia eidem Universitati vel ejusdem rectori
Initium sancti Evangelii secundum Joannem. — intimabo. Sic me Deus adjuvet, et hec sancta Dei
Gloria tibi, Domine.
evangelia.
In principio erat Verbum, et Verbum erat apud x § 3. Forma eligendi rectorem.
Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio
Item, statuimus et ordinamus quod perpetuo sit
apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine unus rector generalis in nostra aima Universitate, qui
ipso factum est nihil quod factum est. In ipso vita eligatur anno quolibet die prima mensis Maii, in
�6
UNIVERSITÉ D’AIX.
qua colitur festum apostolorum Philippi et Jacobi, et isum Ave Maria, in die prima Pentecostes, et de mane
prima hora post meridiem, in capella studii, mm- i die sequenti, post pulsum Ave Maria, propter hono
cupata Sancte Catharine, infra ecclesiam cathedralem rem Universitatis.
Item, statuimus et ordinamus quod, die prima Pen
presentis civilatis Aquensis.
Item, statuimus et ordinamus quod campana studii tecostes, sumpto prandio, ci rca horam vesperarum,
trahatur per unum bonum pulsum, incontinenti post dictus dominus electus habeat sex vel octo studentes
pulsum duodecim horarum , ad effectum congregandi honeste indutos, qui ire habeant équités per civitatem
dominos eligentes rectorem. Et bidellus sit cautus ad ad domos reverendissimi domini Aquensis, dominotrahi faciendum campanam, et parari faciat scamna rum doctorum canonicorum, officiariorum temporadicte capelle bancaliis et aliis necessariis ad honorem lium et spiritualium, licentiatorum, nobilium et syndicte Universitatis.
dicorum, et eisdem intimare qualiter « Talis, N.,
Item, statuimus et ordinamus quod eligatur rector electus, infulas rectoriales accipiet cras in ecclesia
qui sit simplex scholaris, et qui juraverit statuta, et Sancti Salvatoris, inter septimam et octavam horas,
clericus prime tonsure, cum sit habiturus et facturus et fiet congregatio ad domum talis. Si placet, imcognitionem causarum civilium et criminalium in cle- pendetis eidem honorem. » Et equidem intimabunt
rieos et omnes matriculatos in dicta Universitate, et dominabus et mulieribushonestis qualiter « fient chofamiliares eorumdem. Et sit honeste vite, conversa- risationes sive dansa in palatio, ut assuetum est fieri,
cras, sumpto prandio, et ibi dabitur collatio. » Similitionis ac natalium.
Item, statuimus et ordinamus quod, ubi reperiatur ter, ibunt domini studentes per conventus, ad intimansecularis sufficiens, non eligatur monachus seu reli- dum dominis magistris. Et bidellus ibit ante, eques,
giosus, nisi viderctur dominis eligentibus ipsum reli- cum massa studii, et mirai sive menestriés, equidem
giosum fore eligendum ex causa ulilitatis sive hones- équités. Et dictus dominus electus dat eis cenam, et
in crastinum facit prandium generaliter dominis doctatis dicte Universitatis.
Item, statuimus et ordinamus quod eligatur dictus toribus, magistris, assessori, syndicis, licentialis et
rector per dominos studentes sub scruptinio Sancti omnibus studentibus, et quibus eidem videbitur.
Spiritus, et per tilletos; et non scribatur nisi noItem, statuimus et ordinamus quod dictus electus
men unius in tilleto per quemlibet studentem, et in teneatur exire a domo sue habitationis, et ire receppresentia domini cancellarii Universitatis sive ejus tum cum magno festo tympanorum, sive aliorum
locumtenentis, qui recipiat tilletos supra altare, ad instrumentorum , prout sibi videbitur, infulas rectovilandum discordias et fraudes que venire possent in riales in ecclesia Sancti Salvatoris, secunda die Pente
dicta electione propter inordinatas voluntates eligen- costes, in missa majore. Dicto evangelio, fiant harentium, cum aliqui eligercnt unum, alii alterum. Et gue; et quod bidellus antecedat eum cum massa,
unus eleclorum, habens majores voces, nominetur per super qua erit caputium sive infule Universitatis, in
dominum cancellarium sive locumtenentem in recto- introitu chori, et in medio ecclesie, ante sedem reve
rem electum, alta voce, quam omnes intelligant. Et rendissimi domini Aquensis archiepiscopi.
si domini magistri in theologia, doctoresque, licentiati
Item, statuimus et ordinamus quod, ante recepet incorporati, cujusvis Facultatis sint, [si] velint inte tionem infularum rectorialium, ascendat supra caresse in dicta electione, quod possint, et dare vocem thedram aliquis scholaris primo, et solus, orans de
sive tilletum dicto domino cancellario prout eisdem I laudibus Dei et scientiarum, ac virtutibus dominorum
videbilur. Et si in aliqua electione interveniret dolus rectoruin antiqui et novi ; referendo gratias dominis
seu fraus, incontinenti fiat alia eleclio prout supra. cancellario, magistris, doctoribus, licentiatis existenEt scribatur sic tilletus : « Eligo mihi in rectorem tibus in ipso actu, ac assessori, syndicis et nobilibus
N. », ponendo nomen eligendi.
quibuscumque, per ordinem et dignitatem gradus.
Item, statuimus et ordinamus quod, facta electione, Et, facta oratione et dicta, dictus orans descendat de
dictus dominus electus teneatur dare collationem cathedra, et ponatur per bidellum ad locum suum.
cum lactucis dominis studentibus.
Et intérim mimi ducant festum illo instanti. Et stabunt
§ 4. Forma capiencli capulium et possessionem rec- dicti mimi prope bidellum, ante cathedras, ut facilius
toriatus.
audiantur. Et bidellus vadat cum massa quesitum
Item, statuimus et ordinamus quod bidellus det dictos dominos rectores antiquum et novum, mandato
operam quod campana pulsetur de vespere post pul ! domini cancellarii, et ad requisitionem bidelli, et
�7
UNIVERSITÉ D’AIX.
ambo vadant ad cathedras et ascendant. Sed reclor [ita] ut authoritas regia preferatur. Et dictus dominus
antiques orabit primo, sine caputio rectoriali, cum rector vadat ad manum sinistram, et sic equalis in
debeat eum dare novo rectori, se excusando si non sessu et discessu dicti domini cancellarii, et aliorum
fecerit debitum suum, etc, et similiter reddendo gra- officiariorum , prout supra. Et equidem précédât omtiarum actiones presentibus, prout supra fecitdominus nesmagistros, doctores, licentiatos etprelatos studentes
scholaris orans. Et accipiet infulas rectoriales existen- in predicta Universitati. Et si fièrent actus scholastici,
tes supra tnassam studii, et illas ponet super humeris ipse rector immédiate sedeat post dominum cancella
rectoris novi. Dictusque dominus rector noyus equi- rium dicte Universitatis.
§7 .De domino rectore graduando.
dem , receptis infulis rectorialibus, orabit sive harenItem, statuimus et ordinamus quod dictus rector,
gam faciet, se excusando et gratiarum actiones red
dendo prout supra. Et premissis peractis, et factis quandoque voluerit graduari et licentiam accipere,
orationibus, mirni faciant festum, et descendant de quod possit, cum habeatur et presumatur esse doctus.
cathedris; et bidellus reducet ad locum in choro ubi Et sit immunis a juribus Universitatis tantum. Et si
erant. Et rector novus incontinenti prestabit jura- velit ingredi examen morum sive rigorosum intra con
mentum in manibus domini cancellarii Universitatis, clave collegii dominorum doctorum, teneatur solvere
omnia jura dominis existentibus intra conclave, et
genibus flexis, prout sequitur :
§ 8. Forma juramenti prestandi per rectorem noviter aggregatis dicto collegio, et ipsum rectorem fore licentiandum approbantibus, ac si non esset rector et esset
infulatum.
« Ego N., primicerius nostre aime Universitatis stu privatus, prout fâciunt ceteri scholares volentes gra
dii Aquensis, juroquod, toto tempore primiceriatus, duari, juxta statuta inferius scripta, et taxam. Et dicti
ero obediens et fidelis vobis, domino concellario, et doctores aggregati, arguendo et impugnando contra
collegio dominorum [doctorum] Universitatis in liGitis eum intra dictum conclave, non incurrant perjurium,
et honestis; et quod honorera Universitatis predicte cum habeatur tanquam privatus. Et teneatur solvere
et utilitatem pro posse procurabo ; et statuta édita et bidello medietatem juris sui, cum habeat onera studii
edenda, prout ad me pervenerint, observabo, et ab ad regendum.
aliis pro posse faciam servari; non evocabo alium su§ 8. De jurisdictione rectorum.
periorem quam vos; nec alibi transferam studium ; et
Item, statuimus et ordinamus quod, cum fiet vocavacationes ultra in his statutis contentas evitabo, nisi tio dominorum magistrorum, doctorum, licentiatoad modicum esset vacandum, et tune illud faciam de rum, baccalaureorum cujusvis Facultatis et studeuconsensu consiliariorum ; libertates et privilégia aime tium matriculatorum per bidellum, mandato domini
Universitati predicte concessas et concessa conceden- rectoris, et specialiter sive generaliter, in scholis sive
daque defensabo contra quemeumque, sancta sede alibi, pro negotiis tangentibus Universitatem seu aliapostolica et illustri principe domino noslro rege et quem incorporatum, quod omnes teneantur venire,
comité exceptis tantum. Sic Deus me adjuvet, et bec sub pena prestiti juramenti, aut alia pena prout videretur imponenda : cum parum esset eligere rectorem
sancta Dei evangelia. »
sive instituere, si eidem non obediretur, et negotia
§ 6. De prerogativa domini rectoris.
Item, statuimus et ordinamus quod predictus do dicte Universitatis male administrarentur, aut ad
minus rector sic electus et factus sedeat post dominum tenendum consilium, nisi alia de causa essent excusati
cancellarium Universitatis, et précédât quoscumque légitimé.
§ 9. De jurisdictione domini rectoris.
dominos officiaros regios, exceptis excellenti domino
Item, statuimus et ordinamus quod, si lis aut
magno senescallo et domino cancellario regio. Et si
essent aliqui actus fîendi, aut in aliquo loco alio hono questio oriatur inter magistros, doctores, licentia
ris aut luctus, in quo dominus rector se reperiret et tos, baccalaureos, studentesque matriculatos, sive
dominus cancellarius regius non esset, sed dominus familiares eorumdem, cujuslibet Facultatis sint, in
judex major se reperiret, quod, eo casu, ipse dominus dicta nostra Universitate, dignitatis, gradus vel status,
judex précédât dominum rectorem. Et si dominus civilis seu criminalis, quod dictus dominus rector sit
judex major non esset, et se reperiret alius officiarius judex ipsorum, cognoscere possit summarie juxta
regius, quod eo tune précédât ille qui se reperiret, in casus exigentiam, et secundum juris dispositionem
absentia domini cancellarii regii, et sic de similibus definitive, et mandari facere executioni ordinata per
officiariis regiis tantum. Et précédant se per ordinem eum, nisi supplicaretur a dicti domini rectoris sen-
�8
UNIVERSITÉ D’AIX.
tentia, aut peteret adjunctum, si haberet eura suspectum, videlicct unum doctorem legentem, prout infra,
opponendo contra dictam sententiam iniquitatem aut
nullitatem. Et equidem, si esset inter predictos et non
studentem seu laicum, quod predicti domini incor
porai conveniant coram dicto domino rectore, et si
unus predictorum, conventus coram domino rectore,
habeat ilium suspectum, quod unus doctor legens sit
eidem domino rectori adjunctus, et faciant justitiam
juxta casus exigentiam et juris dispositionem; et non
procédât nisi habito voto dicti domini doctoris. Et si
dicti doctores legentes essent suspecti predictis, quod
unus ex doctoribus aggregatis in ipsa Universitate
possit adjungi cum dicto rectore, ut justitia habeat
locum, non obstantibus quibuscumque juribus scriptis in Corpore Juris in contrarium facientibus. Et
quod a cetero non possit supplicari, postquam ad
junctus erit datus, voluntate allegantis suspicionem.
Item, statuimus et ordinamus qbod dominus cancellarius, rector, magistri, doctores, licentiati et studentes actu matriculati, bidellus, et eorum familiares,
convenire faciant et possint debitores eorum quoscumque, sive inferentes eis injurias verbales sive reales,
coram uno ex dominis conservatoribüs sive eorum
loca tenentibus electo per dictam Universitatem, ut
dicti studentes valeant circa studium vacare favore
reipublice, prout latius dicetur.
Item, statuimus et ordinamus quod dominus rector,
cum consilio Universitatis, provideat de notario conservatorie, prout eidem videbitur, in presenti civitate,
ne domini incorporati et aggregati valeant per mendicata suffragia ire extra presentem civitatem, cum
vacare debeant circa studium. Et quod dominus conservator non possit providere de notario.
§ 10. Quod nullus officialis, seu serviens curie regie,
sive spiritualis, sit ausus intrare domum alicujus de
Universitate.
Item, statuimus et ordinamus quod, cum hec Universitas non sit deterioris conditionis et status quam
alie Universitates, et preiuaxime cum sit fundata ad
instar Parisiensis etTholosane, quod, si aliqua mulier
esset intra domum seu cameram alicujus incorporati,
quod dicti officiales majores sive minores, nec pro
ulla causa criminali sive civili, non sint ausi ingredi
domum sive cameram dicti incorporati, nisi presenti
dicto domino rectore. Ipseque rector accedere babeat
ad domum intra quam mulier erit, cum uno ex dictis
doctoribus legentibus, seu duobus, et uno syndico
civitatis Aquensis, ne dictus studens sit sic affectus
per officiales, ac propter honorem et honestatem
dicte mulieris et parentum, nisi dubitaretur de deflo| ratione sive adulterio, si esset rapta per vim et violentiain; et dictus dominus rector faciat illam reslitui
querelanti aut amicis, reducatque ad locum honestum,
ad votum rectoris et parentum, propter sexus muliebris honestatem.
§ LJ. Forma eligencli consiliarios novos.
Item, statuimus et ordinamus, quod, electo rectore
i et facto prout supra dictum est, quod, prima die qua
legitur post festa Pentecostes, mandato domini rectoris,
vocetur consilium generale dominorum studentium
in studio, hoc modo : « Mandato nobilis et circumspecti viri domini rectoris, precipitur et mandatur
dominis studentibus aime Universitatis, quatenus
dignentur se reperire in capella studii, sub pena
prestiti juramenti, ad effectus novos consiliarios
creandi et officiarios ad regendum causas Universi
tatis, secundum statutorum formam. » Et hec intimanda sunt per bidellum in scholis, hora dominorum
doctorum legentium.
Item, statuimus et ordinamus, quod, facta vocatione prout supra et congregatione dominorum stu
dentium, quod domini conciliarii antiqui anni proximi preteriti habeant se trahere in partem cum domino
rectore antiquo, aut pro majori parte, et novo, et
ibidem habeant eligere consiliarios novos et sufficientes pro anno futuro, videlicet novem. Et quod si
dicti rectores, magistri, licentiati, cujuscumque Facultatis sint, interesse vellent in dicta electione, quod
possint interesse et aliis electionibus fiendis de officiariis. Et de dictis novem eligendis sit unus canonicus ecclesie cathedralis Aquensis; item, sint duo de
théologie Facultate, dummodo non sint magistri qui
eligantur de scholis theologorum, sic quod cuilibet
schole detur honor successive ; alii duo vero erunt de
natione Burgundorum, alii duo de uatione Provincialium ; item, duo de natione Catalanorum ; item,
ultra predictos, sit equidem consiliarius unus magister
in artibus de regentibus scholas in civitate; item,
unus medicus in medicina studens, sive graduatus,
modo non sit doctor. Et si deessent nationes predicte,
vel alique ex illis, de remanentibus scholaribus compleatur numerus dictorum consiliariorum. Ipsique
electi teneantur jurare in manibus domini rectoris
novi, et jurent in hune modum :
« Ego, N., consiliarius aime Universitatis Aquensis
electus, juro vobis, domino primicerio, quod, quoties
vocatus per bidellum vel alium, mandato vestro,
veniam ad locum destinatum, et quod vobis et Universitati dabo bonum consillium et fidele, et secre-
�9
UNIVERSITÉ D’AIX.
tum quod mihi revelabitur in consilio nulli pandam;
et, si aliqua ad inei notitiam pervenerint, que essent
contra nostram almam Universitatem, ilia, ut citius
potero, vobis vel locumtenenti vestro reservabo;
et, prout ad me pertinuerint, statuta nostre aime Universitalis observabo, et édita et edenda procurabo ab
aliis observari facere. Sic me Deus adjuvet, et bec
sancta Dei evangelia. »
§ 12. De electione et constitutione syndiconim et
procuratorum, ac promotorum.
Item, statuimus et ordinamus quod predictus rector
novus et consiliarii novi et antiqui faciant et possiut
facere et constituere syndicos et procuratorem, ac
promolorem nomine Universitatis, qui habeant tantam potestalem ac si per totam Universitatem essent
constitué, et teneantur jurare prout consiliarii.
§ 13. Forma eligendi thesaurarium.
Item, statuimus et ordinamus quod predictus rector
cum consiliariis novis et anliquis debeant eligere
thesaurarium Universitatis post electionem consiliariorum et syndicorum ; qui pro anno futuro teneat
pecunias Universitatis, et custodiat et levet, de quo
nihil sinistra suspicelur, et qui habeat librum de
receptis et expositis, cum memoria hominis sit labilis.
Et teneatur jurare in manibus domini rectoris per
hune modum qui sequitur :
§ 14. Juramentum thesaurarii.
« Ego, N., thesaurarius nostre alm e Universitatis, juro
vobis, domino rectori, quod pecunias nostre aime Universitati débitas [non expendam], nisi de precepto vel
mandato consilii, et de recepta et expensa bonum et
legale cumputum vobis et consiliariis reddam, sive
deputatis ab eisdem. Sic Deus me adjuvet, et hec
sancta Dei evangelia. »
§ 15. Quando debeat reddere rationem seu computam dictas thesaurarius.
Item, statuimus et ordinavimus quod antiquus the
saurarius semper die décima post Pentecostem tencatur reddere rationem de administratione sua, cum
sufficientibus probationibus sive apodixis de pecuniis
per eumdem expeditis.
§ 16. De ordinatione horarum, et quantum durare
debeant.
Item, statuimus et ordinamus quod predictus rector
cum consiliariis debeant ordinare quantum hore lectionum debebunt durare, et hoc ter in anno facere
in scholis publicari per bidellum, videlicct in prima
lectione post festum Omnium Sanctorum, et in prima
lectione post Carnisprivium velus, et in prima lec
tione post octavas Pasche.
T ome III.
§ 17. Quis debeat obviare casibus occurrentibus in
dicta Universitate.
Item, statuimus et ordinamus quod predicti rector
et consiliarii possint obviare casibus occurrentibus in
nostra aima Universitate et eisdem providere, proviso
quod, si aliquod arduum eveniret, quod indigeret
majori deliberalione, illud debeant et teneantur facere
cum magistrorum et doctorum consilio, et, si opus
sit, domini cancellarii Universitatis.
§ 18. Quod rector et consilliarii procurent habere
juramentum a consiliariis regiis.
Item, statuimus et ordinamus quod rector et con
siliarii qui pro tempore fuerint procurare debeant
diligenti studio et sollicitudine, quod, cum novi
offîciarii venient ad curiam regiam in civitate Aquensi,
jurent, in eorum principio, attendere et observare
omnia ilia que continenlur in privilegiis et libertatibus per dictum dominum regem et comitem studio
Aquensi predicto concessis.
§ 19. Quomodo debeant eligi taxatores domorum.
Item , statuimus et ordinamus quod rector qui pro
tempore fuerit, cum consiliariis, annuatim requirant
in festo Sancti Michaelis syndicos Aquenses, qui eligi
faciant taxatores, qui taxent hospitia civitatis Aquensis locanda per cives scbolaribus ; quorum taxatorum
unum eligant syndici de civitate, alium eligant rector
et consiliarii. Et si illi duo non possint esse concordes,
quod tune dominus vicarius aut judex curie ordinarie
sit tertius. Et stetur majori parti, sic quod studens et
is cujus erit domus dicto illorum stare necessario
teneantur, ut sic scholares ad studium venientes in conductione hospitiorum ultra debitum non graventur.
§ 20. De retentione hospitiorum.
Item, statuimus et ordinamus quod, ex quo aliquis
magister doctor, licentiatus vel scholaris aliquam domum per annum tenuerit, non possit exinde expelli,
solvendo taxam per taxatores ordinatam, quandiu ibi
honeste conversabitur, sed civis cujus domus erit
illam sibi dimittere teneatur.
§ 21. Quod nullus audeat domum alterius retinere
si eam volueril anno futuro.
Item, statuimus et ordinamus quod nullus magister,
doctor, licentiatus vel scholaris conducat domum in qua
aliquis juratus de dicta Universitate per unum [annum]
moratus fuerit, vel etiam ad minus tempus, si eam
pro alio anno retinere velit, nisi prius scito ab illo qui
domum illam titulo conducti possidebat, quod amplius in domo ilia non vult stare; et tune licitum sibi
sitconducere ; qui vero contrarium fecerit perjurus per
scholares pronuncietur.
2
�UNIVERSITÉ D’AIX.
§ 22. De injuria irrogala alicui incorporato Univer civitatem, cum propter rempublicam militent, et
sitati.
licitum sit subvenire illis, non obstantibus juribus in
Item, statuimus et ordinamus quod, si alicui ma contrarium facientibus in Corpore Juris Scripti.
gistro, doctori, licentiato, baccalaureo, bidello geneEt ipse conservator eisdem justitiam faciat secun
rali, seu alicui jurato nostre aime Universitati, seu dum juris dispositionem, auctorem et reuni audiendo
eorum familiaribus, aliqua injuria pro quacumque in actionibus, exceptionibus et replicationibus.
causa fuerit irrogata, rector et consiliarii, prius dis§ 24. Quod dominas rector solus nova litigia non
cusso in consilio diligenter an sit verum quod injuria incipi faciat ab Universitate.
Item, statuimus et ordinamus quod rector nova
fuerit irrogata, et an venerit culpa illius de Univerlitigia
non faciat per procuralorum incipi expensis
sitate injuriam passi, vel alterius, et secundum hoc
prosequatur injuria vel non. Et si concludatur in con Universitatis sine consensu consiliariorum, et si tam
silio injuriam prosequendfam], rector et consiliarii per arduum fuerit, quod cancellarii, magistrorum et docprocuratorem Universitatis illam prosequanlur expen- torum, licentiatorum requiratur assensus.
§ 25. Quod vocati ad consilium mandato recloris
sis Universitatis, donec injuriantes de injuria Universitati irrogata et damno passo ac de expensis emen- teneantur venire.
Item, statuimus et ordinamus quod magistri doc
dam fecerint competentem et honestam.
tores, licentiati, baccalaurei et scolares, vocati ad
§ 23. Conservatoria studii.
Item, statuimus et ordinamus, in observantiam pri- consilium per rectorem, venire necessario teneantur,
vilegiorum et libertatum concessarum per bone me- nisi alia justa de causa forent impediti, quam bidello
morie reges Ludovicum II, nostre aime Universitatis vel alteri commisso per rectorem notificare teneantur,
restauratorern, et Ludovicum III, quibus cavetur quod quia parum foret statuere rectorem, magistros et alios
colligentes margaritas premium et salarium habere de Universitate ad consilium requirere, si ipsi venire
debeant, eapropter prelati, magistri, doctores, licen- non tenerentur; et sic negotia Universitatis male mitiati, baccalaurei, bidellus, cujuslibet Facultatis sint, nistrarentur.
§ 26. Quod nullus irroget injuriam alicui magistro
degentes in patria Provincie et comitatibus ejusdem,
seu
doctori.
et scholares studentes continui in dicta aima UniverItem, statuimus et ordinamus, cum ab inferioribus,
sitate, autcontinuam moram facientes, et incorporati,
dum tamen continue et semper habitu studentis [utan- magistris et doctoribus a quibus acquirunt suam martur], possint gaudere aliquo fructu suorum laborum, garitam, sit deferendum, quod nullus licentiatus,
non possint conveniri per aliquas curias temporales baccalaureus, scholaris, aut quivis abus studens in
seu spirituales, prout sunt ordinarie et conservatorie nostro Aquensi studio, seu aliis privilegiis nostre
quibuscumque personis concessa, pro causis civilibus Universitatis gaudens, alicui magistro aut doctori,
aut criminalibus, nisi coram dicto domino rectore, cujuscumque Facultatis, regentivel non regenti, dum
prout supra dictum est. Ei si aliqua injuria esset tamen sit Universitati aggregatus, in persona aut bonis
eisdem irrogata per laicum autalium, cujuscumque aliquam injuriam irroget verbo aut facto, seu quostatus et conditionis existât, in persona seu bonis, modolibet inferre présumât. Si quis autem scienter
quod dicti inferentes taies injurias possint conveniri contra hanc prohibitionem facere presumpserit, per
et puniri per conservatorem datum per summos pon- dominum cancellarium seu rectorem in denigratiotifices dominis predictis et studentibus dicte Universi nem graduum et honorum studii, prout ad eos pertitatis, tam civiliter quam criminaliter. Cum, si prefati nuerit, taliter puniatur, quod ceteris cédât in exemdomini studentesque haberent aliquos debitores, tam plum, et ceteri in similibus arceantur.
§ 27. Quod nullus de Universitate advocet seu proin vim contractus quam successionis, ac laborum aut
cessionis eisdem facte per aliquos ad suportandum curet contra Universitatem et studentes.
Item, statuimus et ordinamus quod nullus juratus
onera studii ipsorum aut status, quavis alia de causa,
dum tamen cessiones non sint ficte et colorate, quia in nostra aima Universitate advocet seu procuret di
honestum non esset vexare aliquem sub collusione et recte vel indirecte contra nostram almam Universita
fraude, cum jure sint vitande, et quod ipsi facere tem , sive contra aggregatum vel incorporatum. Quod
conveniri possint eos debitores coram conservatore si fecerit, ad honores vel gradus perpetuo in eadem
studii, ne occasionem habeant vagandi, discurrendi, non ascendat, neque gaudeat privilegiis et libertatibus
et dehoresandi eorum studium, et ne exfre habeant concessis dicte Universitati, nisi taliter satisfecerit
i
10
�11
venderentur, verum pretium illi cujus erant reddam;
ea que mihi in consilio et aliis locis secretis fuerint
dicta nemini pandam, sed sécréta tenebo ; statuta édita
et edenda et officium meum concernentia fideliter
observabo. Si que ad mei notitiam pervenerint, que
forent contra almam Universitatem, reservabo vobis,
domino rectori vei locumtenentibus vestris, pro remedio opponendo. Sic me Deus adjuvet, et bec sancta
j Dei evangelia a me gratis corporaliter tacta. »
§ 31. Quid debeat facere bidellus generalis, et ad que
j teneatur.
! Item, statuimus et ordinamus quod bidellus gene
ralis in scholis regentium de mane denuntiel festivitates occurrentes et sermones, si sint, et vigilias, quatuorque tempora jejunanda, et etiam missas Univer
sitatis.
Item, denunciet principia principiare volentibus in
quacumque Facultate, et in principiis intersit, prout
in statutis infra ordinabitur.
Item, denunciet principia baccalaureandorum in
jure canonico vei civili aut in medicina.
Item, denunciet doctorum repetitiones vei disputationes aliorum, dum fuerit requisitus.
Item, denunciet libros legendos per magistros et
doctores, et anno quolibet, in principio studii, ut in
festo Sancti Luce evangelite.
Item, in principio mensis Octobris, quolibet anno,
faciat tilletos, et ponat ipsos in portis ecclesiarum
Sancti Salvatoris et conventuum ac palatii, locisque
publicis, sub bac forma, quod : « dominus talis (doc
tor sive licentiatus) erit legens et faciet suum principium, talem librum et talem legem sive capitulum,
in crastinum Sancti Luce. »
Item, notificabit mortem incorporatorum nostre
aime Universitatis, et sépulture locum, et alia prout
infra : De exequiis defunctorum.
Item, ad mandatum domini cancellarii, convocet
doctores et magistros, et, ad mandatum domini rectoris, consiliarios, vei totam Universitatem, prout sibi
preceptum fuerit.
Item, cum aliquis fuerit exaininandus, ordinet
scholares qui associant (associent) doctores et recto
rem ad dandum puncta vei examen.
Item , tenetur [se?] habere in scholis studentium in
presenti Universitate.
Item, habebit onus regendi campanam, et faciendi
illain trahi secundum ordinem rectoris et consilii. Et
faciet ea ad que adstringilur secundum statuta.
§ 32. De salario et collecta bidelli.
Ceterurru, quia qui ad onus eligitur non debet re-
UNIVERSITÉ D’AIX.
qualiter merito cum ipso per dominum cancellarium
et rectorem cum consilio magistrorum et doctorum
fuerit dispensatum.
§ 28. Qnod iiulliis de Universitate advocet pro extraneo seu procuret contra alinm de Universitate.
Item, statuimus et ordinamus quod magistri, doctores et alii incorporati nostre aime Universitatis,
contra magistros vei doctores aut incorporatos ejusdem pro extraneis, nisi in facto propriorum proprio
non advocent nec procurent, ut major inter eosdem
amor conservetur ; et pro extraneis non advocent nec
procurent, nisi preceptum fuerit eisdem per dominum rectorem aut conservatorem. Quod si feceri(n)t,
a consortio doctorum, st doctor sit, vei inferiorum,
si inferior sit, sine misericordia expellatur.
§ 29. Forma eligendi bedellum generalem.
Item, statuimus et ordinamus quod in Universitate
sit unus bidellus generalis. Quiquidem bidellus teneatur prestare juramentum domino rectori, présente
consilio generali, sub bac forma sequenti. Ipse autem
eleclus et admissus teneatur intimare domino cancellario qualiter bidellus est electus.
Item, statuimus et ordinamus quod, si non esset
bidellus in nostra aima Universitate, quod dominus
rector teneatur congregare seu congregari facere do
minos magistros, doctores, licentiatos, baccalaureos
studentesque cujuslibet Facultatis, in capella studii
S. Salvatoris, et eisdem exponére habeat qualiter non
est bidellus, aut quia bidellus non servit decenter,
dicendo causas contra bidellum ; et quia reperit unum
qui exercet officium bidelli, quatenus dignentur ipsum
admittere, aut ipsum eligere in scrutinio , ut Universitas non pereat in negotiis peragendis suis. Et si prefati magistri, doctores, licentiati, baccalaurei et studentes non convenirent de nominato per dominum
rectorem, et reperiatur alius, quod eo tune procédant
ad electionem per tilletos aut voces dictorum nominatorum ad regendum officium bidellatus; et qui ma
jores voces habebitobtineat, et admittatur ad officium
bidellatus. Et teneatur dare fidejussores propter massam et alias res studii, si non sit sufficiens, aut non
possideat, et teneatur jurare prout sequitur :
§ 30. Forma juramenti prestandi per bidellum.
« Ego, N., bidellus aime Universitatis Aquensis stu
dii, jurovobis, domino rectori et Universitati, quod
ero obediens et fidelis; vocatus per vos, dominum rec
torem, veniam, et honorem ac commodum studii dominorum doctorum, magistrorum, licentiatorum et
scholarium pro posse procurabo ; libres vénales mihi
causa vendendi creditos fideliter custodiam, et, si
�12
UNIVERSITÉ D’AIX.
pelli a mercede, et nullus cogitur propriis stipendiis [ sem ; et dicat in scholis studentium. Si sit aliquis
militare : item, statuimus et ordinamus quod, anno dominus studens qui non feceril bejanum suum,
quolibet, a quolibet scholari, tam théologie quam | faciat intra mensem, mandato domini rectoris et ad
j uris canonici, civilis, et medicine, et in qualibet alia instantiam domini promotoris, sub pena purgationis
facultate audienti, habeat, in compensationein palea- fiende in studio, cum libro supra annum, ut assuetum
rum et laboris in regendo et gubernando studium, et est et moris.
Item, statuimus et ordinamus quod dictus promopublicationum per eum fiendarum, ab omnibus sedentibus in frachissiis sive banchis ante cathedram... tor non sit annualis, si videatur domino rectori et
Item, a notabilibus viris qui sedebunt extra frachis- consilio; et purget bejanos suos honeste et temperate
sias, quos non decet esse pares cum aliis minoribus, de mense in mensem, post lecturam dominorum
doctorum, si essent duri ad faciendum bejanum, et
gross. VI.
Item, a dominis studentibus sedentibus in aliis non excessive, ut non interveniant rixa et scandalum.
§ 34. Quantum debeant solvere volentes facere be
scamnis subsecutive, gross. III.
Item, a baccalaureis in jure canonico vel civili, aut janum.
Item, statuimus et ordinamus quod quilibet volons
alia facultate, actu legentibus, a quolibet, pro suo labore, intimando qualiter est leclurus talem librum, facere bejanum suum teneatur solvere Universitati,
et quod associent eum ad domum sue solite habitatio- si sit nobilis, flor. II.
Item, si non sit nobilis, pro supportatione onerum
nis usque ad studium; et si dominus rector velit inte
resse ad ipsum honorandum cum massa, possit facere, dicte Universitatis et misse, florenum I.
Item, solvant promotori gross. I, etc.
etsolvat bidello gross. 11.
Item, solvant bidello, pro nota et publicatione
Item, teneatur parari facere cathedras in ecclesia
Sancti Salvatorisin festo rectoris. secunda Pentecostes, processus, gross. VI.
Et si essent notabiliter pauperes, quod dominus
et quando erit necessarium ad alia negotia.
Item, det operam quod campana pulsetur de ves- rector cum consilio possint dispensare, prout eis videpere prima die Pentecostes post pulsum Ave Maria, bitur, aut quavis alia de causa esset dispensandum,
tam super pecuniis quam poculis recipiendis in cena
et etiam de mane in crepusculo diei.
Item, si in studio fiant publicationes sive disputa- aut prandio fiendis.
tiones, teneatur habere pro labore suo a facientibus
Item, statuimus et ordinamus quod ille qui faciet
aetum, nisi esset rector Tel doctor legum, gross. VI bejanum suum, si non fuerit dispensatus, teneatur
Item, pro denunciatione mortis alicujus aggregati dare prandium sive cenam domino rectori, thesauin scliolis et inlimatione per eum fienda magistris, rario studii et promotori, cum sit judex promotionis,
doctoribus, licentiatis, et pro porlu masse, nisi esset et jurisdictio ad ipsum spectet. Ft quod dominus rec
ita eximius qui mortuus est qui (quod) solvat ampliore tor ducat unum scholarem secum, promotor duos, ut
juvent ad purgandum bejanum, et thesaurarius eo qua
modo, videlicet gross. VI.
Item, solvat pro campana campanariis, et bidellus (quod) est recepturus pecuniam, et bidellus ac ceteri
det operam quod pulset; et campanarii habeant pro invilati parte bejanorum. Et quod doctor dicti bejani
habeat esculentum, cum sumat labores ad legendum.
labore gross. III.
Item, si aliquis eximius de dicta Universitate more- Et si duo aut très vellent facere bejanum insimul,
retur et velit induere bidellum ad faciendum luctum quod possint facere pro prandio aut cena, et non
cum massa, quod possit fieri, dando vestem bidello plures, cum infinitas sit vitanda, nisi esset dispensacum caputio, et convenerit cum dicto bidello de suo tum per dominum rectorem.
Item, statuimus et ordinamus quod promotor non
labore.
j admittat aliquem ad bejani purgationem, nisi soluto
Item, percipiat a graduatis prout infra dicetur.
§ 33. De officio promotoris.
' prius pretio superius significato domino thesaurario;
Item, statuimus et ordinamus quod sit unus pro- I et si ipsum admittat, quod compellatur ad solvendum
motor generalis in nostra aima Universitate, qui pro dicto bejano jura Universitatis que solvenda sunt,
promovere habeat studentes venientes de novo ad nisi esset dispensatum prout supra.
diclam Universitatem, ut facere habeant eorum bejaItem, statuimus et ordinamus quod aliquando do
num intramensem, monitione facta per bidellum in mini studentes, propter bonum Chérubin (Charivastudio mandato domini rectoris, de mense in men- rium?) eisdcm factum per dictos bejanos, et quia no-
�UNIVERSITÉ D’AIX.
nulli sunt alacres et jucundi, et in purgatione forte
excederent, dando supra an(n)um aut femora bejanorum, purgando ipsos; et ut infinitas sit vitanda, quod
feratur sententia per dominum promotorem, quod
quilibet det dicto bejano très ictus aut minus, et non
ultra, reservata misericordia domini rectoris ad preces
nobilium mulierum sive bonestarum, si ibidem reperiantur; et lata sententia, dominus promotor intimet
sententiam domino rectori, et an demandabitur executioni, offerendo sibi sartaginem, qua primo percutiet, si sibi videatur ; et quod procedatur honeste.
Et si sint mulieres, prout supra, non teneantur habere
nisi unum ictum pro quolibet, et mite procedatur,
propter mulierum honeslatem, quia parum prodesset
ipsas vocare et invitare, si aliquod relevamen et suffragium non obtinerent, nisi dictus bejanus esset
superbus et ingratus inobediensque domino promotori,
cum obedientia equiparetur sacrifîcio ; et quod tune
procedatur sine aliqua misericordia, videlicet quod
habeat très ictus modo et forma. Quod non superveniant rixe et trepidationes.
§ 35. De missis celebrandis per dictam Universitatem.
Item, statuimus et ordinamus quod omnibus diebus dominicis celebretur missa studii in capella
ejusdem Sancti Salvatoris, ad quam dominus rector,
cousiliarii et studentes omnes venire teneantur et
ibi interesse, sub pena prestiti juramenti, et pena
denariorum octo pro yice qualibet; in aliis yero festis
mobilibus in quibus erunt sermones, in locis in quibus fîet sermo. Et dicatur incontinenti post pulsum
tertiarum.
Item, statuimus et ordinamus quod qualibet in
die dominica secunda mensis Maii, celebretur confratria Sancte Catbarine, in qua occurit visitatio facta
uni studenti, et quilibet studens solyat gross. 1.
Item, quilibet licentiatus solvat grossum 1 cum
quarto.
Item, domini doctores, quayis Facultate, gross. 1
cum dimidio. Et sint portantes cereos.
Item, statuimus et ordinamus quod dominus rector
studii, thesaurarius et consiliarii dicte Universitatis,
sedeant in scamnis dicte capelle, et prelati siye
nobiles, et nullus alius, cum honor sit alternativis
annis dandus cuilibet studenti.
Item, statuimus et ordinamus quod dominus rector,
in festo Corporis Christi, faciat portari duas faces cum
armis suis et Universitatis ad processionem generalem,
illasque dimittere habeat misse pro servitio Univer
sitatis, cum ipse teneatur decorare Universitalem.
13
Item , statuimus et ordinamus quod dominus rector
teneatur offerre qualibet dominica, et domini stu
dentes et consiliarii sedentes in scamnis, juxta eorum
devotionem, et hoc sub pena denariorum octo pro
yice qualibet.
Item, statuimus et ordinamus quod fiat panis benedictus per dominum rectorem novum primo, et
subsecutive per omnes consiliarios, et demum per
dominos studentes per ordinem quolibet die dominico ;
et ille qui habebit cantellum fogacie teneatur facere
dominica sequenti, sub pena prestiti juramenti et
unius grossi applicandi misse, nisi esset légitimé impeditus. Et quod dominus rector habeat unam partem
valentem duas partes unius consiliarii, et quilibet
consiliarius habeat unam partem competentem, prop
ter honorem studii, cum honor consiliariorum sit
alternativus, et fiat distributio dicte fogacie per bidellum generalem post communionem misse.
Item, statuimus et ordinamus quod tabularum conservatoria vendatur ad utilitatem misse, et pro negotiis Universitatis ad in quantum publicum, et plus
offerenti expediatur.
§ 36. De charavarino fiendo dominis studentibus
ducentibus uxorem.
Item, statuimus et ordinamus quod, si dominus
rector, tempore sui rectoriatus, recipiat et ducat uxo
rem virginem, solvat duo intortitia ad Dei honorem
et pro servitio misse, ponderis duarum librarum pro
quolibet; et si viduam, solvat duplum, ut Deus conservet eos in bono esse.
Item, statuimus et ordinamus quod, si doctor licentiatusque cujusvis Facultatis, legentes in dicta Universitate continue, reciperent uxorem, prout supra
dictum est, solvant similiter prout dominus rector, cum
sint supportantes onera studii, dum tamen sit orbatus
uxore, aut recipiat viduam, prout infrà dicetur.
Item, statuimus et ordinamus quod, si doctor aggregatus vel non aggregatus nostre aime Universitatis
reciperet uxorem in presenti civilate, vel alibi, et
trahens moram in ipsa civitate, si sit virgo, solvat
misse florenos 4, si vidua, duplum.
Item, statuimus et ordinamus quod, si aliquis licen
tiatus in quavis Facultate recipiat uxorem virginem,
solvat floren. 3; si viduam, duplum, prout supra.
Item, statuimus et ordinamus quod baccalaurei et
I ceteri studentes recipientes uxorem virginem, solvant
duos florenos; si xdduam, duplum, sive sint practicantes, sive advocati.
Item, si bidcllus duceret uxorem virginem, solvant
unum florenum; si vero viduam, duos.
�U
UNIVERSITÉ D’ÂlX.
Item, dum fuerit multiplicata Universitas, si fuerit
Item, statuimus et ordinamus quod, si aliquis de
prêtatis recusaret solvere jura charavarini constituta magister defunctus, magistri; si doctor, doctores; si
pro jure misse, prout supra dictum est, fiat executio licentiatus, licentiati; si baccalaureus, baccalaurei;
contra eum recusantem solvere, prout assuetum est si scholaris, scholares, causa honoris, debebunt esse
fieri, et factum fuit domino Jordano Abrici, judici circa corpus ac si portarent.
§ 39. Quod bidellus denunciet mortem defuncti in
majori Provincie, qui recusabat solvere, cum in talibus nulla sit exceptio personarum. Et quod domiuus 1 scholis regentium.
Item, statuimus et ordinamus quod bidellus, de
promolor faciat executiones cum domiuis studentibus, mandato domini rectoris, contra illos nolentes I mane, in scholis regentium, dum suaslegent lectiones,
solvere, cum sartaginibus, bassinis et cornuis cla- j teneatur publicare mortem defuncti, portando unam
mantibus sive corneis; et faciant multum tumultum, ! parvam virgam albam in manu, dando in introitu
non inferendo injuriam vicinis. Et si essent indurati, studii supra primum scamnum unum ictum; et posquod ponantur immunditie ante portam suam quoli tea accedat ante cathedram, dicendo : « Egregie et
bet die festivo, donec solverint dictum jus charavarini magnifiée domine, bona dies sit vobis et vestre venecum expensis. Et quod nulla prescriptio possit deduci, rabili comitive. lntimatur qualiter magister (vel doc
neque exceptio habeat locum, attento quod conver- tor, vel licentiatus, vel alius) N., de natione tali N.,
juratus nostre aime Universitatis, viam universe
titur servitio divino, nisi esset dispensatum.
carnis ingressus est, et sepelietur in capella studii, vel
§ 37. De exequiis defunctorum.
Item, statuimus et ordinamus quod, si contingat conventuali N., hora tertiarum. Ob cujus reverentiam
aliquem magistrum, doctorem, licentiatum, bacca- ilia hora non legatur; quare, ex parte domini rectoris
laureum, vel scholarem vel juratum nostre aime Uni- nostre aime Universitatis, moneo vos, sub pena prestiti
versitatis, viam universe carnis intrare, sive etiam juramenti, quatenus omnes intersitis in exequiis ejusfuerit magister in medicina, sive in artibus, execu- dem horapredicta. Hospitium suum erat in tali loco. »
§ 40. Quid debeant habere campanarius et bidellus
tores dicti defuncti debeant incontinenti notificare
bidello generali studii, qui debeat hoc notificare pro laboribus suis.
Item, statuimus et ordinamus de salario et collecta
domino rectori, si ipse bidellus pretenderet ignorantiam, qui quidem dominus rector precipiat trahi bidelli et campanarÿ ut supra, quia jam specificatum
campanam studii sic et taliter quod ter pro quolibet fuit.
§ 41. Quantum Universitas debeat habere.
defuncto ad minus trahatur, utpote, si moriatur hora
Item, statuimus et ordinamus quod capella studii
vesperarum, sic quod in crastinum debeat sepeliri,
habeat
pro jure misse a defuncto, dum massa erit
pulsetur de vespere prima hora noctis, et in crastinum
de mane in aurora, et exiude quando corpus portabitur cum redore et bidello portante, si non sit nobilis,
sépulture, donec sit traditum ecclesiastice sépulture. gross. 6.
Item, si sit nobilis, unum florenum.
Item, statuimus et ordinamus quod quilibet juratus
Item, si sit doctor, magister, licentiatus cujusvis
nostre Universitati, graduatus vel non, moriens in
civitate Aquensi, sepeliri debeat in ecclesia capelle facultatis sive artis, solvat florenum unum.
Et bidellus habeat pro labore suo grossos 6.
studii Sancli Salvaloris in tumba constituta et facta,
§ 42. Quod pauperes de Universitate sepeliantur
nisi haberent tumbam et sepulturam parentum; et
sumptibus Universitatis.
hoc, si moriatur ab intestato.
Item, statuimus et ordinamus quod, ubi defunctus
§ 38. Qui debeant associare corpus usque ad eccleesset
ita pauper, quod de bonis suis non posset notasiasticam sepulturam.
Item, statuimus et ordinamus quod rector vel ejus biliter ad honorem Universitatis sepeliri, quod ad
vicegerens, doctores regentes et magistri, licentiati, expensas Universitatis sepeliatur ; que tamen Univer
baccalaurei et scholares teneantur associare corpus sitas recipiat bona defuncti, et suppléât quod deerit.
usquequo traditum fuerit ecclesiastice sépulture, et IIoc tamen faciat rector cum consensu consiliariorum
inde amicos usque ad domum unde corpus fuerat vel majoris partis, premissa informatione de paupersumptum, sic quod semper virga cum bidello précé tate.
dât rectorem vel vicemgerentem ; et dum fuerit mul§ 43. Quod bona defunctorum arrestentur.
tiplicata Universitas, nalio de qua erat defunctus
Item, statuimus et ordinamus quod bona studensequatur corpus, et ceteri précédant.
tium vel juratorum nostre aime Universitatis defunc-
�•15
cundum formam que sequitur, sic quod, si ante completum mensem indigerent, gaudere privilegiis Universilatis possint (gaudere); post mensem vero non
gaudeant, nec pro studentibus babeantur, nisi juraverint. Et quod dominus rector habeat unam matriculam penes se, in qua omnes cujuscumque Facultatis
jurati Universitatis propria manu se subscribant, ponendo annum, mensem et diem. Et quod jurent
servare statuta Universitatis; et idem fiat dum assumunt gradum baccalaureatus, ponendo annum et
diem, et sub quo doctore vel magistro recipit, et
quomodo juramentum prestatde servando statuta.
§ 49. Quantum debeant solvere pro incorporationibus ipsorum.
Item, statuimus et ordinamus quod dominus rector
recipiat a quolibet novo studente et veniente, pro jure
suo, gross. 2.
Item, solvat Universitati et misse grossos duos tliesaurario.
Item, solvat bidello, pro jure suo, gross. 2.
§ 50. Forma juramenti prestandi per novos studentes
domino rectori.
« Ego, N., juro vobis, domino primicerio, quod ego
impendam vobis et successoribus vestris reverentiam
et honorem, et mandatis vestris successorumque vestrorum licitis et honestis obediam. Mandalus per vos
aut successores vestros, pro negotiis Universitatem
tangentibus, veniam, et fidele dabo consilium, et adjutorium impendam verbo et facto. Si intervenerit
ad me inter studentes esse discordiam , quam cito potero vobis notificabo, ad remedium apponendum; nec
ero in concilio in quo tractetur aliquid contra nostram
almam Universitatem; et si contingat ad mei notitiam
devenire aliqua que essent contra nostram Universi
tatem , quam citius potero vobis vel locumtenenti vestro notificabo. Privilégia, liberlates et immunitates
ejusdem Universitatis enixe ac pro posse defensabo et
manutenebo, nec contra illas unquam me opponam,
vel allegabo aliquid in contrarium; statuta édita et
edenda observabo. Sic Deus me adjuvet, et hec sancta
Dei evangelia. »
§ 51. Qualiter debeant se scribere in matricula.
« Anno Domini millesimo quadringentesimo decimo
quarto, et die penultima inensis Septembris, ego, talis
N., de natione Burgundorum, studens injure canonico
(vel civili) sub tali doctore, juravi servare statuta Uni
versitatis Aquensis, et alias prout in eis conlinetur. In
quorum testimonium , in presentia talis reetoris, hec
manu propria subscripsi.
Item, statuimus et ordinamus quod dominus primi-
UNIVERSITÉ D’AIX.
torum et sepultorum arreslentur mandato domini
reetoris, ut sciatur an esset aliquibus obligatus, ad
hoc ut illis de iisdem satisfiat.
§ 44. Quod quando corpus sepelietur studium vacet.
Item, statuimus et ordinamus quod hora qua tradetur ecclesiastice sépulture, vacet studium. Et idem
in anniversariis pape, regum, reginarum vel liberorum eorumdem, vel senescallorum de recenti defunctorum.
§ 45. De anniversario generali pro studentibus defunctis.
Item, statuimus et ordinamus quod in crastinum,
facta confratria studii, annuatim celebretur una missa
solemnis cum nota pro animabus omnium fidelium
defunctorum qui in venerabili studio Aquensi studuerunt, et hoc in capella studii Sancti Salvatoris; in qua
intersint domini rector, magistri, doctores, licentiati,
consiliarii, baccalaurei, et omnes jurati cujuscumque
Facultatis, sub pena prestiti juramenti, in qua missa
omnes offerent juxta ipsorum devotiones, et ponatur
la tempt cum panno aureo et intortitiis quatuor. Pro
quibus ecclesia Sancti Salvatoris nihil habeat, cum
habeat offertorium.
§ 46. De sermonibus fiendis ad clerum
Item, statuimus et ordinamus quod sermones fiant
ad clerum, scilicet dominicales in conventu Predicatorum et Augustinorum per ordinem; sanctorales
vero in conventu Minorum et Carmelitarum , cum
sint adjuncti et aggregati nostre aime Universitati,
prout extat bulla in archivo domus Universitatis
Aquensis, ad quos rector vel ejus locuqitenons, nec
non doctores, licentiati, baccalaurei et scholares, sub
pena prestiti juramenti, venire teneantur.
§ 47. Que scientie debeant legi in ista Universitate.
Item, statuimus et ordinamus quod in hac aima
Universitate legatur theologia secundum determinationem domini reetoris et magistrorum, videlicet Predicatorum, Augustinorum, fratrum Minorum et Car
melitarum, ac Sancti Joannis.
Item, legatur jus canonicum et civile.
Item, legatur medicina.
Item, legantur etiam liberales artes, prout seriosius
infra dicetur.
§ 48. Quomodo de novo venientes debeant jurare in
manibus reetoris.
Primo, statuimus et ordinamus quod omnes venien
tes ad studendum in jure canonico vel civili, vel in
theologia, medicinaque aut in arlibus, ad civitatem
Aquensem, teneantur infra mensem a die quo audire
ceperint domino rectori prestare juramentum, se
�16
UNIVERSITÉ D’AIX.
cerius non admittat aliquem ad incorporandum, sive
juramenturn prestandum , nisi presentibus domino
thesaurario et bidello Universitatis, qui jura ipsorum
sunt recepturi ; alias teneatur solvere de suo proprio
thesaurario Universitatis et bidello.
§ 52. Quod nullus novarn cathedram assumai ordinariam.
Item, statuimus et ordinamus quod nullus, etiam
doctorali vel magistrali culmine in jure diyino, civili,
vel canonico, seu alia facultate insignitus, absque
licentia petita et obtenta a domino rectore, in liac aima
Universitate lecturam, cathedram sive sedem ordinariam de novo présumât sibi assumere quoquomodo;
et quod contrarium facientes, etscholares ad lecturam
hujusmodi presumpt[a]m accedentes, ab omnibus
immunitatibus, libertatibus, privilegiis et honoribus
ejusdem studii ipso facto sinl privati sine aliqua sentenlia, nec ad ea ulterius admittantur, quousque ab
eodem domino rectore per reconciliationis gratiam
meruerint obtinere. Intelligimus quod taies, ex quo
semel admissi fuerunt, quandiu continuare voluerint,
licentiam petere non teneantur; sed, si dimissi sint
sine licentia predicta, non reassumantur, quamvissint
incorporati.
§ 53. Qui debeat concedere dictam licentiam.
Item, statuimus et ordinamus quod ad concedendum licentiam vel reconciliationis gratiam antedictas,
prefatus dominus rector absque consensu et voluntate consiliariorum dicte Universitatis non procédât.
§ 54. De modo incipiendi studium.
Item, statuimus et ordinamus quod anno quolibet
sit sermo ad clerum in festo Sancti Luce in ecclesia
Sancti Salvatoris, de laudibus scientiarum; et, peracto
sermone, bidellus generalis denunliet ibidem publiée
missam Sancti Spiritus, celebrandam in crastinum in
capella studii. Et publicet etiam lecturas per reverendos magistros iu sacra theologia, doctores, licentiatos, baccalaureos, et qui extraordinarie legent illo
anno, ut quilibet legens valeat sibi providere, et prout
lalius dictum est supra : Quid debeat facere bidellus
generalis, et ad que teneatur, per aliquem juvenem
doctum qui sciât bene et distincte loqui, deputandum
per d. reclorem.
§ 55. De missa Saiicti Spiritus celebranda in crasti
num Saticti Luce.
Item, statuimus et ordinamus quod in crastinum
Sancti Luce missa solemnis Sancti Spiritus in capella
studii Sancti Salvatoris celebretur, ad quam omnes
magistri, doctores, licentiati et alii de Universitate
venire teneantur, et ibidem offerre;et post missam
incipiant magistri in theologia legere, et quilibet abus
doctor sive licentiatus lege[ns], et celeri subsecutive.
§ 56. Quod nullus admittatur ad legendum nomine
suo proprio, nisi sit baccalaureus.
Item, statuimus et ordinamus quod ad legendum
nomine suo proprio nullus admittatur in jure cano
nico, aut alia facultate, nisi fuerit baccalaureus, nisi,
in defectu baccalaurei, rectori et consiliariis visum
fuerit aliquem sufficientem scbolasticum admittendum, ne vacet lectura ilia hora.
§ 57. De repetitionibus fiendis et questionibus disputandis per doctores.
Item, statuimus et ordinamus quod quilibet doctor
legens teneantur facere unam repetitionem publicam
in sua schola, et quod quilibet possit arguere per
ordinem, et quilibet suo gradu, quolibet anno post
festum Paschatis; et teneantur disputare unam questioncm ante dominicain in Ramis Palmarum; et cum
questio disputabitur per unum, omnes alii domini
doctores teneantur cessare disputare et legere, ut
omnes scholares possint disputationibus interesse.
§ 58. De ordine servando in positione questionum.
Item, statuimus et ordinamus, circa ponendas questiones in scholis, talem ordinem servari : primo, quod
doctor volons questionem disputare, tradat eam in
scriptis bidello generali, publicandam per scholas; die
vero tertia sequenti post publicationem, uno mane,
disputetur in scholis illius qui eam poni fecerit. Et
cum allegaverint omnes scholares qui allegare volue
rint, determinetur questio infra octo dies proximos
per doctorem qui eam poni fecerit. Et deinde, post
triduum, tradatur questio disputata et determinata
bidello generali, ut omnes scholares possint eam
habere, si habere voluerint.
§ 59. Quod nullus roget aliquem scholarem ut ipsum
audiat.
Item, statuimus et ordinamus quod nullus magister,
doctor, licentiatus, vel baccalaureus, cujuscumque
Facultatis existât, qui actu légat seu regat in civitate
Aquensi, perse vel alium alicui scholari preces faciat,
seu pecuniam mutuet quod eum audiat. Qui vero
contra fecerit, a legendo se privatum agnoscat. Si[c]
pro libilo voluntatis liceat scholaribus ilium et illos
audire quos sibi placuerit.
§ 60. De promovendo ad gradum baccalaureatus.
Item, statuimus et ordinamus quod nullus illégi
time natus in Universitate Aquensiadmittatur ad gra
dum baccalaureatus, nisi sufficiente[m] ostendat dispensationem; quod sisecus actum fuerit, quod gradus
hujusmodi habeatur pro non dato.
�17
UNIVERSITÉ D’AIX.
§ 61. Quoi, annis debeant audire ante admissionem dominum rectorem, ut impendat sibi honorem cum
doctore suo ad domum sue habitationis usque ad stubaccalanreatus.
Item, slatuimus et ordinamus quod nullus acetero, dium; si vero nollet facere publiée, dum tamen sit
in Facultate juris canonici aut eivilis, in baccalaureum sufficiens, dispensetur per dictum dominum rectorem
assumatur, nisi saltem in quinto anno sue auditionis, et consilium, ex certis causis, prout supra. Et si velit
vel in quarto, casu quo in alia Facultate fuerit gra- dare prandium aut collalionem dominis rectori, docduatus; nisi libros suos textuales habeat ordinarios, tori, et scholaribus, et bidello, faciat, et non astrinintegros et completos, de quo teneatur facere fidem gatur.
§ 63. Forma juramentiprestandi per baccalaureandomino rectori per testes , vel per proprium juramentum. Et si admittatur, teneatur legere unam legem, dum,.
« Ego N., juro vobis, domino primicerio ac successovel unum capitulum cum summario et casu ad lonribus
vestris canonice intrantibus, perpetuo impendere
gum, notabilibus et glossis, publiée in studio, et ex
causa possit dispensari super premissis per dominum honorem et reverentiam, et mandatis vestris obedire
in licitis ethonestis, et etiam statuta, consuetudines,
rectorem et consilium. Et sit primo incorporatus.
§ 62. Quantum debeat solvere quilibet baccalaurean- libertates et privilégia hujus studii édita et edenda
semper et inviolabiliter observare. Sic me Deus adjudus.
Item, statuimus et ordinamus quod nullus admit vet, et hec sancta Dei evangelia. »
§ 64. Quantum debeat solvere quilibet baccalaureus
tatur ad gradum baccalaureatus in jure canonico
vel civili aut medicina, aut in artibus, nisi primitus legens bidello pro collecta.
Item, statuimus et ordinamus quod baccalaurei
solverit et realiter tradiderit jura Universitatis do
mino thesaurario , pro oneribus supportandis, ac aliis omnes actu legentes in jure canonico vel civili, aut
infrascriptis, ea que sequuntur, nisi esset notabiliter alia facultate, teneantur quolibet anno, eorum quilibet
pauper, et alias ita sufficiens, quod merito secum per in eorum principio, tradere pro collecta sua bidello
rectorem et consilium esset dispensandum ex cerlis generali, ad minus... gross.
§ 65. Quando debeant baccalaurei ad examen pricausis, ita quod non teneretur solvere.
Et primo, pro juribus Universitatis, pro qualibet vatum venire.
Item, statuimus et ordinamus quod baccalaurei qui
Facultate et jure misse, florenum 1, gross. 3.
Item, pro domini rectoris jure et sigiilo, pro quali compleverunt cursus suos valeant in eadem Univerbet Facultate, florenum I. ; et quod pro sigiilo et labore sitate ad examen privatum dominorum doctorum adsuo et decreto ilium habeat, et ponat in fine litera- mitti, sive legerint in hac nostra aima Universitate,
rum, [que] sigillentur manu sua, et sigillentur cum sive alibi in studiis publicis, et quod promoveantur
cera viridi sigiilo studii, in quo sigiilo est figura juxta modum qui sequitur.
domini rectoris sedentis cum uno caputio ad col§ 66. De promovendo ad gradum licentie, et primo
lum.
de examine morum.
Item, tradat domino rectori suo legenti et presenItem, statuimus et ordinamus quod nullus de vite
tanli eum domino rectori, pro predictis, gross. 6.
inhonestate, mala seu turpi conversatione aut gravi
Item, solvat bidello generali, pro publicatione genere notabiliter diffamatus, ad examen morum pro
fienda in studio, pro qualibet facultate, gross. 6.
obtinendo gradu licentie in jure canonico vel civili,
Item, solvat dicto bidello, pro literis suis, gross... aut etiam in alia quacumque Facultate, cessante légi
Item, statuimus et ordinamus quod bidellus habeat tima dispensatione, quomodolibet admittatur; et si
unam matriculam, intra quam omnes baccalaurei post exercionem examinis, et ante concessionem graadmissi, doctores, licentiati et magistri, incontinenti dus, hec ad notitiam domini cancellarii vel ejus
teneantur manu sua propria in dicta matricula bidelli deputati deducantur, talis, quantacumque litteratura
se scribere, quomodo tali anno, mense et die, talis in examine repertus fuerit, saltem donec suam ignoaccepit gradum baccalaureatus, aut alium gradum, centiam ostenderit, aut de premissis légitimé se puret sub tali doctore, et juravit prout in statutis conti- gaverit, nequaquam ad gradum licentie assumatur.
netur.
§ 67. Quod nullus doctor roget baccalaureum ut
Item, statuimus et ordinamus quod, si aliquis bac- intret sub ipsius examine.
calaureandus vellet haberet massam cum domino
Item, statuimus et ordinamus quod nullus doctor
rectore, et dominos studentes, possit intercedere erga juris canonici vel eivilis per se vel aliquam personam
Tome
III.
3
�UNIVERSITÉ D’AIX.
16
cerius non admittat aliquem ad incorporandum, sive incipiant magistri in theologia legere, et quilibet abus
juramenturn prestandum, nisi presentibus domino doctor sive licentiatus lege[ns], et celeri subsecutive.
§ 56. Quod nullus admittatur ad legendum nomine
thesaurario et bidello Universitatis, qui jura ipsorum
sunt recepturi ; alias tenealur solvere de suo proprio suo proprio, nisi sit baccalaureus.
Item, statuimus et ordinamus quod ad legendum
thesaurario Universitatis et bidello.
nomine
suo proprio nullus admittatur in jure cano
§ 52. Quod nullus novam calhedram assumât ordinanico, aut alia facultate, nisi fuerit baccalaureus, nisi,
riam.
Item, statuimus et ordinamus quod nullus, etiam in defectu baccalaurei, rectori et consiliariis visum
doctorali vel magistrali culmine in jure divino, civili, fuerit aliquem sufficientem scholasticum admittenvel canonico, seu alia facultate insignitus, absque dum, ne vacet lectura ilia hora.
§ 57 .De repetitionibus fîendis et questionibus dispulicentia petita et obtenta a domino rectore, in hac aima
Universitate lecturam, cathedram sive sedem ordina- tandis per doctores.
Item, statuimus et ordinamus quod quilibet doctor
riam de novo présumât sibi assumere quoquomodo;
et quod contrarium facientes, etscholares ad lecturam legens teneantur facere unam repetitionem publicam
hujusmodi presumpt[a]m accedentes, ab omnibus in sua schola, et quod quilibet possit arguere per
immunitatibus, libertatibus, privilegiis et honoribus ordinem, et quilibet suo gradu, quolibet anno post
ejusdem studii ipso facto sint privati sine aliqua sen- festum Paschatis; et teneantur disputare unam questentia, nec ad ea ulterius admittantur, quousque ab tionem ante dominicam in Ramis Palinarum; et cum
eodem domino rectore per reconciliationis gratiam questio disputabitur per unum, omnes alii domini
meruerint obtinere. Intelligimus quod taies, ex quo doctores teneantur cessare disputare et legere, ut
semel admissi fuerunt, quandiu continuare voluerint, omnes scholares possint disputationibus interesse.
§ 58. De ordine servando in positione questionum.
licentiam petere non teneantur; sed, si dimissi sint
Item, statuimus et ordinamus, circa ponendas quessine licentia predicta, non reassumantur, quamvissint
incorporati.
tiones in scholis, talem ordinem servari : primo, quod
§ 53. Qui debeat concédere dictam licentiam.
doctor volens questionem disputare, tradat eam in
Item, statuimus et ordinamus quod ad conceden- scriptis bidello generali, publicandam per scholas; die
dum licentiam vel reconciliationis gratiam antediclas, vero tertia sequenti post publicationem, uno mane,
prefatus dominus rector absque consensu et volun- disputetur in scholis illius qui eam poni fecerit. Et
tate consiliariorum dicte Universitatis non procédât. cum allegaverint omnes scholares qui allegare volue
§ 54. De modo incipiendi studium.
rint, determinetur questio infra octo dies proximos
Item, statuimus et ordinamus quod anno quolibet per doctorem qui eam poni fecerit. Et deinde, post
sit sermo ad clerum in festo Sancti Luce in ecclesia triduum, tradatur questio disputata et determinata
Sancti Salvatoris, de laudibus scientiarum; et, peracto bidello generali, ut omnes scholares possint eam
sermone, bidellus generalis denunliet ibidem publiée habere, si habere voluerint.
missam Sancti Spiritus, celebrandam in crastinum in
§ 59. Quod nullus roget aliquem scholarem ut ipsum
capella studii. Et publicet etiam lecturas per reve- audiat.
rendos magistros in sacra theologia, doctores, licenItem, statuimus et ordinamus quod nullus magister,
tiatos, baccalaureos, et qui extraordinarie legentillo doctor, licentiatus, vel baccalaureus, cujuscumque
anno, ut quilibet legens valeat sibi providere, et prout Facultatis existât, qui actu légat seu regat in civitate
lalius dictum est supra : Quid debeat facere bidellus Aquensi, perse vel alium alicui scholari preces faciat,
generalis, et ad que teneatur, per aliquem juvenem seu pecuniam mutuet quod eum audiat. Qui vero
doclum qui sciât bene et distincte loqui, deputandum contra fecerit, a legendo se privatum agnoscat. Si[c]
per d. rectorem.
pro libilo voluntatis liceat scholaribus ilium et illos
§ 55. De missa Sancti Spiritus celebranda in crasti- audire quos sibi placuerit.
num Sancti Luce.
§ 60. De promovendo ad gradum baccalaureatus.
Item, statuimus et ordinamus quod in crastinum
Item, statuimus et ordinamus quod nullus illégi
Sancti Luce missa solemnis Sancti Spiritus in capella time natus in Universitate Aquensiadmittatur ad gra
studii Sancti Salvatoris celebretur, ad quam omnes dum baccalaureatus, nisi suffîciente[m] ostendat dismagistri, doctores, licentiali et alii de Universitate pensationem; quod sisecus actum fuerit, quod gradus
venire teneantur, et ibidem offerre;et post missam hujusmodi habeatur pro non dato.
�UNIVERSITÉ D'AIX.
§ 61. Quot annis debeant audire ante admissionem
baccalaureatus.
Item, statuimus et ordinamus quod nuilus acetero,
in Facultate juris canonici aut eivilis, in baccalaureum
assumatur, nisi saltem in quinto anno sue auditionis,
vel in quarto, casu quo in alia Facultate fuerit graduatus; nisi libros suos textuales habeat ordinarios,
integros et completos, de quo teneatur facere fidem
domino rectori per testes , vel per proprium juramentum. Et si admittatur, teneatur legere unam legem,
vel unum capitulum cum summario et casu ad longum, notabilibus et glossis, publiée in studio, et ex
causa possit dispensari super premissis per dominum
rectorem et consilium. Et sit primo incorporatus.
§ 62. Quantum debeat solvere quilibel baccalaureandus.
Item, statuimus et ordinamus quod nuilus admit
tatur ad gradum baccalaureatus in jure canonico
vel civili aut medicina, aut in artibus, nisi primitus
solverit et realiter tradiderit jura Universitatis do
mino thesaurario , pro oneribus supportandis, ac aliis
infrascriptis, ea que sequuntur, nisi esset notabiliter
pauper, et alias ita sufficiens, quod merito secum per
rectorem et consilium cssel dispensandum ex cerlis
causis, ita quod non teneretur solvere.
Et primo, pro juribus Universitatis, pro qualibet
Facultate et jure misse, florenum 1, gross. 3.
Item, pro domini rectoris jure et sigiilo, pro quali
bet Facultate, florenum I. ; et quod pro sigiilo et labore
suo et decreto ilium habeat, et ponat in fine literarum, [que] sigillentur manu sua, et sigillentur cum
cera viridi sigiilo studii, in quo sigiilo est figura
domini rectoris sedenlis cum uno caputio ad collum.
Item, tradat domino rectori suo legenti et presentanti eum domino rectori, pro predictis, gross. 6.
Item, solvat bidello generali, pro publicatione
fienda in studio, pro qualibet facultate, gross. 6.
Item, solvat dicto bidello, pro literis suis, gross...
Item, statuimus et ordinamus quod bidellus habeat
unam matriculam, intra quam omnes baccalaurei
admissi, doctores, licentiati et magistri, incontinent!
teneantur manu sua propria in dicta matricula bidelli
se scribere, quomodo tali anno, mense et die, talis
accepit gradum baccalaureatus, aut alium gradum,
et sub tali doctore, et juravit prout in statutis conlinetur.
Item, statuimus et ordinamus quod, si aliquis baccalaureandus vellet haberet massam cum domino
rectore, et dominos studentes, possit intercedere erga
T ome III.
17
dominum rectorem, ut impendat sibi honorem cum
doctore suo ad domum sue habitationis usque ad studium; si vero nollet facere publiée, dum tamen sit
sufficiens, dispensetur per dictum dominum rectorem
et consilium, ex certis causis, prout supra. Et si velit
dare prandium aut collationem dominis rectori, doctori, et scholaribus, et bidello, faciat, et non astringatur.
§ 63. Forma juramenti prestandi per baccalaureandum.
« Ego N., juro vobis, domino primicerio ac successoribus vestris canonice intrantibus, perpetuoimpendere
honorem et reverentiam, et mandatis vestris obedire
in licitis et honestis, et etiam statuta, consuctudines,
libertates et privilégia hujus studii édita et edenda
semper et inviolabiliter observare. Sic me Deus adjuvet, et hec sancta Dei evangelia. »
§ 64. Quantum debeat solvere quilibet baccalaureus
legens bidello pro collecta.
Item, statuimus et ordinamus quod baccalaurei
omnes actu legentes in jure canonico vel civili, aut
alia facultate, teneantur quolibet anno, eorum quilibet
in eorum principio, tradere pro collecta sua bidello
generali, ad minus... gross.
§ 6S. Quando debeant baccalaurei ad examen pri
vâtum venire.
Item, statuimus et ordinamus quod baccalaurei qui
compleverunt cursus suos valeant in eadem Universitate ad examen privatum dominorum doctorum admitti, sive legerint in bac nostra aima Universitate,
sive alibi in studiis publicis, et quod promoveantur
juxta modum qui sequitur.
§ 66. De promovendo ad gradum licentie, et primo
de examine morum.
Item, statuimus et ordinamus quod nuilus de vite
inhonestate, mala seu turpi conversatione aut gravi
généré notabiliter diffamatus, ad examen morum pro
obtinendo gradu licentie in jure canonico vel civili,
aut etiam in alia quacumque Facultate, cessante légi
tima dispensatione, quomodolibet admittatur; et si
post exercionem examinis, et ante concessionem gradus, hec ad notitiam domini cancellarii vel ejus
deputati deducantur, talis, quantacumque litteratura
in examine repertus fuerit, saltem donec suam ignocentiam ostenderit, aut de premissis légitimé se purgaverit, nequaquam ad gradum licentie assumatur.
§ 67. Quod nuilus doctor roget baccalaureum ut
intret sub ipsius examine.
Item, statuimus et ordinamus quod nuilus doctor
juris canonici vel eivilis per se vel aliquam personam
3
�18
UNIVERSITÉ D’AIX.
roget vel inducat rogari vel induci faciat quemquam
baccalaureum ad intrandum examen publicum vel
privatum sub eo; sed unusquisque gradum sibi procuret, et eligat doctorem sub quo maluerit assumere
gradum licentie.
§ 68. Quoi annis debet legere antequam intret
examen.
Item, statuimus et ordinamus quod nullus admittatur ad intrandum examen privatum dominorum
doctorum in jure canonico vel civili, nisi legerit per
quinque annos, vel saltem publicam disputationem
fecerit.
§ 69. Quod volens intrare examen morum se presentet cum suo doctore rectori.
Item, statuimus et ordinamus quod volens intrare
examen morum, utinde examen privatum dominorum
doctorum in Facullate juris canonici vel civilis subeat,
teneatur se presentare domino rectori cum domino
suo doctore sub quo vult intrare, associatus solum
duobus aut tribus studentibus; et doctor presentans
debet exponere qualiter « Talis baccalaureus ibi presens intendit subire examen morum et natalium , ad
hoc, ut examen privatum valeatintrare », supplicando
eidem quatenus ipsum ad illud velit admittere.
§ 70. Quod rector presentatum ad examen morum
admittat, si sibi videatur.
Item, statuimus et ordinamus quod dictus rector
presentatum ad examen morum, si sibi videatur,
admittat, certum diem et locum assignando pro exa
mine predicto in capella studii post descensum domi
norum doctorum hora tertiarum, aut prout eidem
videbitur.
§ 71. Qui doctores et quot interesse debent in exa
mine morum.
Item, statuimus et ordinamus quod in morum exa
mine sint présentes rector et omnes doctores regentes,
cum aggregatis in dicta Universitate et admissis secundum statuta; sic tamen quod, si plures non possint
haberi, saltem duo doctores regentes intersint. Et
aggregati qui non sunt non possint interesse in aliquo
examine morum, privato aut publico.
§ 72. Quod rector bona hora faciat denuntiari doctoribus examen morum per bidellum.
Item, statuimus et ordinamus quod rector bona
hora denuntiari faciat diem , horam et locum dicti
examinis morum dictis doctoribus aggregatis qui inté
ressé debent in examine.
§ 73. Quod doctor non veniens ad examen morum
sit ipso jure privatus suis juribus.
Item, statuimus et ordinamus quod, si quis aggre-
gatus doctor, et per rectorem [vocatus], in morum
examine predicto noluerit interesse, alias rationabiliter non excusatus, non habeat jura sua, que alias
esset percepturus ratione examinis privati.
Item, statuimus et ordinamus quod rector cum
aliis doctoribus aggregatis, die et hora assignatis,
teneantur convenire in loco assignato; et coram ipsis
doctor presentans baccalaureum teneatur exponere
quomodo « Talis baccalaureus ibidem presens, de voluntate domini rectoris, petit examinari in moribus
et aliis, juxta statuta »; et quod dominos rector cum
dominis doctoribus ipsum et testes per eum producendos dignetur admittere, et rector debeat respondere quod domini doctores aggregati, et ipse una
cum eis, parati sunt eumdem presentatum et testes
per eum productos admittere super moribus et natalibus et aliis, juxta et secundum formam statutorum.
§ 74. Quo modo fieri debet examen morum per
dominos rectorem et doctores.
Item, statuimus et ordinamus quod tam presentatus quam testes per eum producti, medio juramenti,
in presentia bidelli [et] notarii, debeant interrogari, et
ipsi deponere de sequentibus :
Primo, de natalibus, an sit de legitimo matrimonionatus vel non; quod si respondeatur quod non, ultra
non oportel examinare, quia debent etiam admissi
repelli, nisi de sufficienti dispensatione docucrint.
Item, interrogentur an per tempus debitum supra
ordinatum studueri[n]t aut publicam disputationem
feceri[n]t; et si respondeatur quod non, repellantur.
Item, interrogentur si fuerint honeste vite et conversationis; et si dicatur quod non, repellantur.
Item, interrogentur si habeant libros necessarios ; et
si dicatur quod non , repellantur.
Item, interrogentur quot annorum est, et an pu
blicam disputationem fecerit, ut sic secum debeat
dispensari super studio ; et an in alia facultate fuerit
graduatus; quibus casibus habet locum dispensatio.
Item, interrogentur de aliis de quibus rectori et
doctoribus presentibus videbitur faciendum.
Item, statuimus quod, maxime quoad houestatem
vite, morum et conversationis, stetur dicto testium et
non juramento ipsius examinati; quoad alia vero
poterit stari juramento presentati, secundum quod
rectori et doctoribus videbitur faciendum.
§ 75. Responsio fienda per rectorem presentanti et
baccalaureo.
Item, statuimus et ordinamus quod, si présenta
i s fuerit repertus idoneus quoad omnia predicta,
rector teneatur respondere doctori presentanti et bac-
�19
§ 79. Quod baecalaureus, in visitatione, apotu generali abstineat, nisi sit dispensatus.
Item, statuimus et ordinamus quod baecalaureus,
in visitatione per eum fienda doctoribus post prandium, a potu generali et aiiis potibus abstineat; et
dominus doctor presentans qui hoc permisit, per eumdem dominum cancellarium, in presentia doctorum,
graviter, si sibi visum fuerit, arguatur, nisi ex causa
per cancellarium foret dispensatum, aut esset nobilis
vel nobilem statum teneret, aut constitutus in dignitale esset.
§ 80. Quod doctores laliter visitati intersint in dicta
examine, alias priventur.
Item, statuimus et ordinamus quod predicti doctores taliter visitati, cessante impedimento legitimo,
nullo modo deficiant; alias juribus que pro examine
licentie percepturi erant, ipso facto sentiant se privatos.
§81. Quod baecalaureus circa puncta assignanda
fraudem non faciat.
Item, statuimus et ordinamus quod baecalaureus'
predictus caveat ne circa puncta leviora sibi danda
fraudem committat quoquomodo; alioquin, si con
tra rium fecisse decretum fuerit, per dominum can
cellarium, vel alium per eum depulatum, a gradu
circa quem fraudem commisit recipiendo excludatur,
seu ab eodem gradu jam recepto privetur, vel alias,
pro libito domini cancellarii.
§ 82. In quo loco debent venire doctores pro assi
gnandis punctis. Et quod dicatur missa Sancti Spiritus.
Item, statuimus et ordinamus quod, die assignata
pro punctis, in ecclesia Sancti Salvatoris, rector et
doctores debeant assignare puncta, et veniant ad
ecelesiam et ad capellam studii. Et quod bidellus det
operam quod studenles vadant quesitum rectorem et
doctores. In qua ecclesia seu capella dicatur una missa
Sancti Spiritus. Et doctor presentans ac baecalaureus
semper sint primi et stantes cum uno scamno ante
altare, in medio capelle, genibus flexis, dum missa
dicetur. Et quilibet doctor teneatur offerre unum
patacum, sumptu baccalaurei, dislribuendum per dictum bidellum.
§ 83. Quod rector et doctores veniant pro punctis
dandis, et ibi président cancellarius.
Item, statuimus et ordinamus quod, dicta missa in
loco deputato, rector et doctores veniant pro punctis
assignandis, in quo esse debeant ad minus quatuor
aut très doctores; in quo loco presideat dominus
cancellarius.
UNIVERSITÉ D’AIX.
calaureo : « Domini doctores et ego de examine vestro
sumus contenti, et -vos in moribus et natalibus approbamus; supplicanles domino canceilario, quatenus ad ulleriora vos admittat, de quibns vobis conccdimus instrumentum. » Si vero asset talis defectus in
ipso baccalaureo, qnod repellatur, ad honores, et ne
Universitas valeat per eum yituperari.
§ 76. Quod baecalaureus sic approbatus presentetur
domino canceilario per ejus doctorem presentantem.
Item, statuimus et ordinamus quod baecalaureus
sic in moribus approbatus yel alias in casu dispensatus, ad dominum cancellarium admissus, per doc
torem presentantem humiliter presentetur domino
canceilario, et intentio domini rectoris etdoctorum, et
processus super examine morum nataliumque, et
approbatio yel remissio facta ad dominum cancella
rium declaretur. Quibus explicalis, doctor presentans supplicet domino canceilario quatenus cum bac
calaureo dignetur dispcnsare et eundem baccalaureum eidem presentatum ad examen privatum siye
rigorosum, pro licentia in ilia facultate oblinenda
assequendaque, misericorditer admiItéré, et eidem
aperire conclave collegii dominorum doctorum et sibi
diem pro punctis et examine assignare.
§ 77. Responsio domini cancellarii.
Item, statuimus et ordinamus quod, si canceilario,
relatione rectoris facta et examinatione circa mores et
natalia, et aiiis in hac parte ponderandis per eum
dilligenter allenlis, visum fuerit expedire, admittat
ipsum baccalaureum ad examen privatum sive rigo
rosum, et sibi aperiat conclave collegii doctorum,
diem et locum pro punctis dandis in capella studii,
et examen sibi assignet, et secum, si sit casus dispensabilis, dispenset, aut ex toto ipsum repellat.
§78. Quod baecalaureus admissus ad examen pri
vatum visitet dominos doctores, eisdem supplicando
quod velint interesse examini.
Item, statuimus et ordinamus quod baecalaureus
admissus ad examen privatum sive rigorosum domi
norum doctorum teneatur visitare, cum suo doctore
et scholaribus requisitis per eum, dominum cancel
larium, magistros conventuum et omnes doctores
utriusque facultatis juris canonici et civilis ac medicine, et dominos assessorem et syndicos présentés in
civitate Aquensi et collegio doctorum aggregatos,
quod cras de mane in aurora, hora consueta, habeant
interesse et se reperire in ecclesia Sancti Salvatoris
et in capella studii, pro punctis secundum modum
solitum et morem ipsi baccalaureo assignandis et
dandis.
�20
UNIVERSITÉ D’AIX.
§ 84. Quod libripresententur domino cancellario, ut faciat et det operam qqod habeat ad minus très,
non sit fraus.
alias non posset approbari, excepto doctore présen
Item, slatuimus et ordinamus quod libri in quibus tante.
puncta debent assignari presententur primitus do
§ 90. Quod rector possit abstinere ab examine.
mino cancellario, aut deputato ab eo ; qui quidem
Item, statuimus et ordinamus quod, si rector nolit
dominus cancellarius, vel ab eo deputatus, librum i ingredi examen privatum seu rigorosum, quod possit
recipiat et aperiat, volvat et revol vat, et bene caute | abstinere, cum presumatur doctus, proul supra dicrespiciat quod in libri extremitatibus non sint palee, i tum est, titulo de rectore graduando intimato prius
vel schedule, vel papyri, vel pergameni, aut alia signa domino cancellario, sive ab eo deputato , vocatis duoper que ad puncta preoptata valeat perveniri; quod bus doctoribus per ipsum rectorem; et quod jurare
si talia reperiat, ilia removeat, et in alia parte libri ! habeat statuta, prout ceteri licentiandi., in manibus
puncta assignari mandet.
j domini cancellarii sive deputati per eura ; sed est
§ 85. Quod cancellarius tradat libros doctoribus pro | quedam derisio dicti rectoris sic volentis graduari.
punclis assignandis quibus videbitur.
§ 91. Quod baccalaureus in examine non harenguet,
Item, statuimus et ordinamus quod cancellarius, \ et quod premittat protestationes.
Item, statuimus et ordinamus quod baccalaureus in
examinatis ut dictum est libris, quod non sint ibi
aliqua signa, eligat pro assignatione punctorum taies j examine non faciat harengam, nisi solum pro invocadoctores illius Facultatis de quibus magis confidat, tione divini nominis, et recommendatione sui apud
qui assignare habeant baccalaureo bona puncta; qui présentes, et illud sit brevissimum, ne impediatur
doctores sint duo, quibus, libris taliter examinatis, principale ; et premittat laudationes laudabiles.
§ 92. Quod baccalaureus summam in quolibet puncto
’tradat unum uni, et alium alteri; et quod dicti electi
ad dandum puncta, quantum Deum et proprias cons- expédiât.
Item, statuimus et ordinamus quod quiiibet bacca
cientias offendere timent, assignent bona puncta, que
bonam habeant materiam, ac etiam bonam summam. laureus in quolibet puncto primo summam ordinale
i expédiât. Et si sit punctum in Decreto, in causa, thema
§ 86. Quoi revolutiones sint /tende in libro.
Item, statuimus et ordinamus, ut vitetur fraus, quod : cause questionis et questiones ipsius cause, saltem
doctor assignatus ad dandum puncta ultra très revo j usque ad illam questionem inclusive, sub qua fuerit
lutiones non faciat, sed ante aut post illas très aut i capituluin pro puncto assignatum, perlegat et declaalteram illarum decretalem, aut decretum, aut legem ret, bonamque et ordinatam lecturam componat, ut
per hoc quid sentiat agnoscatur.
sibi occurrentem baccalaureo pro puncto assignet.
Et fiat collatio, facta lectura, antequam ad ulteriora
§ 87. Quod bidellus teneatur portare in scriptis
procedatur, cum speciebus, vino albo et rubeo, inter
puncta assignata cuilibet doctori.
Item, statuimus et ordinamus quod, facta assigna doctores intra conclave.
§ 93. Quoi argumenta, quot questiones, quot replitione punctorum , bidellus teneatur ilia scribere et
portare per tilletos cuilibet doctori in civitate presenti, cationes debet facere quiiibet doctor.
Item, statuimus et ordinamus quod quiiibet doctor
de gremio Universitatis, et aggregato, bona hora, injuxta prerogativam arguat, et duobus argumentis vel
continenti datis punctis, ut valeat studere.
duabus questionibus sit contentus, et etiam duabus
§ 88. Qua hora debet incipi examen.
Item, statuimus et ordinamus quod, dum trahetur replicationibus, si voluerit replicare, nisi aliud aliis a
pro hora prima, vel paulo post, pulsetur campana présidente concedatur.
§ 94. Quod, compléta examine, baccalaureus cum
studii, et intérim congregentur doctores. Et secunda
hora debeant incipere examen, sic quod ilia hora bac- suo doctore exeant de dicto examine.
Item , statuimus et ordinamus quod, completo exa
calaureus examinandus et doctor presentans se reperiant ad locum pro examine deputatum.
mine , baccalaureus cum doctore présentante rece
§ 89. Quoi doctores debent esse in examinatione vel dant, rémanente domino cancellario, vel deputato
per ipsum, et aliis dominis qui interfuerint examini.
approbatione.
§ 95. Quomodo quiiibet doctor debet approbare vel
Item, statuimus et ordinamus quod ad examinanreprobare
baccalaureum examinatum.
dum sive approbandum baccalaureum sint omnes
doctores de collegio aggregati, aut saltem quatuor
Item, statuimus et ordinamus quod quiiibet doctor,
aut très; et, si non possent venire, quod baccalaureus in schedula, per seipsum scribat manu sua propria ap-
�21
rengam non prolixam de laudibus scientiarum ac
dicti domini licentiandi, et qualiter fuit admissus et
approbatus per prefatos dominos collegii doctorum,
dando licentiam legendi, glossandi, interpretandi,
claudendo et aperiendo librum, requirendo dominos
cancellarium et rectorem, facta harenga, ut ipsum
ad juramentum admittant et in filium Universitatis
recipiant et aggregent tanquam bene merituin. Et ibi
dem incontinenti, premissis dictis per doctorem presentantem, dictus licentiatus reddat gratias solum et
dumtaxat de beneficio sibi collalo, non faciendi harengam, domino cancellario, rectori, et aliis generaliter. Et faciant collationem cum speciebus, vino albo
etrubeo, prestito juramento.
§ 99. Forma juramenti prestandi per licentiatum in
jure canonico, vel civili, genibus flexis.
« Ego, N., juro quod vobis, domino cancellario, et
vestris successoribus canonice intrantibus , nec non
et domino primicerio et ejus successoribus canonice
institutis, ero obediens et fidelis, et impendam reverentiam et honorem. Item, juro quod, si contingat me
[doctoratus] gradum adipisci, non recipiam alibi quam
in hac aima Universitate, nec doctorabor sub alio doctore quam sub illo sub quo intravi examen privatum.
Item, juro servare honorem, commodum, utilitatem, consuetudines, et statuta édita et edenda, ac
libertates hujus nostre aime Universitatis, et augmentum ejusdem pro posse procurare; nec ero in consilio
in quo aliquid contra honorem ac utilitatem dicte
nostre Universitatis tractetur; et, si ad notitiam mei
perveneril, notificabo dominis cancellario et rectori,
seu eorum vicem gerenlibus. Sic Deus me adjuvet,
et hec sancta Dei evangelia manibus meis per me
tacta. »
§100. Qualem station, habita licentia, debet recipere et tenere.
Item, statuimus et ordinamus quod baccalaureus,
habita licentia, et approbatus, recipiat statum quem
voluerit, dummodo non recipiat doctoralem; et faciat
fieri collationem dominis cancellario, rectori, docto
ribus, nobilibus et bonestis personis in aula existentibus, cum speciebus, vino albo et rubeo, et prout
sibi placuerit, juxta morem et consuetudinem ; et
quod possit ducere, redeundo ad domum suam, comitivam quam voluerit; et habeat joculatores, sive mimos, et alia instrumenta, prout sibi videbitur, ad sui
honorem.
§ 101. Quantum debet solvere baccalaureus licen\ tiatus Universitati et aliis.
Item, statuimus et ordinamus quod quilibet bac-
UNIVERSITÉ D’AIX.
probationem vel reprobationem baccalaurei per se
faclam ; et schedulam manu sua propria factam ponat
in manibus cancellarii, vel ejus deputati, intra ejus
bonetum, ut est moris; et ita secrete hoc faciat, quod
quid intendat non valeat ab alio deprehendi.
§ 96. Quodbaccalaureus non approbetur cum cauda.
Item, statuimus et ordinamus quod nullus doctor
aliquem pro tempore licentie indignum approbet, sub
pretextu legendi aliquibus annis pro tempore futuro,
ut dicendo : « Sic approbo, sed légat per biennium »,
quia per hoc non satisfacit juramento in doctoratu
prestito, quod juravit de sufficientia vel insuffîcientia
examinati deponere secundum Deum et bonam conscientiam, ipsum approbando vel reprobando; imo
non videtur a periculo perjurii excusatus. Nec ilium
quem approbatione pro tune dignum esse crediderit,
talis lecture honore habeat aggravare, aut nisi dominus cancellarius vellet dispensare super assignato ju
ramento cum dominis doctoribus.
§ 97. Qualiter dominus cancellarius, inspectis schedulis, debet se habere.
Item, statuimus et ordinamus quod, juxta consuetudinem diutius observatam, si dominus cancellarius
in examine sitpresens, vel ab eo deputatus, recipiet
tilletos approbationis seu reprobationis eisdem datos,
et retineat majores voces, presentibus rectore et docto
ribus , et alta voce inter eos manifestet qualiter « Major
pars eum approbat vel récusât », vel « Nemine discrepante fuit approbatus. » Et si sit approbatus , dominus
cancellarius vel ejus locum tenens dicet baccalaureo;
« Approbamus te in facultate in qua fuisti examinatus » , approbando, approbatumque declarando, committendo suo doctori promoventi, ut sibi det licentiam
legendi, interpretandi, glossandi, et alia faciendi, ad
suum solemne principium quando placuerit in ista
facultate.
§ 98. Quod, facta approbatione, clomini exeant a
conclavi et faciant prout infra.
Item, statuimus et ordinamus quod, facta concliisione approbationis intra conclave collegii doctorum,
dominus cancellarius, sive ejus locum tenens, exeat
cum rectore et doctoribus, et vadant ad aulam, ubi
scamna erunt parata, cum una parva mensa parata et
posita ante conspectum domini cancellarii et rectoris,
in qua assignatus erit doctor presentans et licentiandus
solum , et ceteri domini erunt sedentes per scamna
ordinata et parata, juxta prerogativas graduum. Et
intérim mimi sive joculatores sive alia instrumenta
faciant festum, donec fuerint omnes sedentes, et, co
ram populo congregato, doctor presentans faciat ha-
�22
UNIVERSITÉ D’AIX.
calaureus examinatus, approbatus vel reprobatus, seu reprobetur baccalaureus, cum alias per nonnullos
teneatur dare thesaurario Universitatis, antequain baccalaureos l'uerint decepti, quia, facta approba
impendatur ei gradus licentie, unum ducatum de tione sive reprobatione, discedebant hospite insaluFlorentia pro quolibet gradu , et pro missa, gross. 6. lato, non solutis juribus. Alias, si diclus baccalaureus
Item, domino cancellario, pro jure suo, duo scuta non solverit ipsi thesaurario jura predicta, non ad
mittatur, sed repellalur, cujuscumquc dignitatis vel
auri.
Item, domino rectori, pro jure suo, duo scuta auri. status sit, cum nemo sumptibus’propriis negotia aliéna
Item, domino doctori suo présentant!, duo scuta auri. gerere debeat.
Et quod thesaurarius dicti collegii teneatur dare
Item , cuilibet doctori qui intereritin examine, dum
tamen sit aggregatus, prout dicetur, unum scutum jura Universitatis thesaurario generali dicte Univer
auri pro qualibet facultate.
sitatis.
§ 104. De examinatis et approbatis injure canonico
Item,bidello generali, pro labore suo, florenos 3.
vel
civili aut alia Facultate, volentibus facere suum
Item, statuimus et ordinamus quod, si aliquis doctor non legens, aggregatus tamen, presentans (et) ali- solemne principium, seu pub lice examinari in ecclesia
quem baccalaureum ad habendum gradum licentie, Sancti Salvatoris, seu inibi insignia doctoraliarecipere.
Item, statuimus et ordinamus quod baccalaureus
quod doctor legens teneatur liabere, ultra jus suum
supradictum, cum supportet onera studii continue, examinatus et approbatus, volens publiée examinari
a baccalaureo licentiando, unam libram specierum, et suum solemne facere principium, primitus tenea
confectionum, et unum intortitium duarum librarum. tur hoc nolificare domino cancellario et domino rec
Item, statuimus et ordinamus quod nullus bacca- tori, et ab illo recipere diem qua premissa intendit
laureus admittatur ad aliquod examen privatum sive facere, ut sic de beneplacito eorum fiat.
§ 105. Qua die clebet visitare doctores volens cloctorigorosum, nisi solutis juribus supradictis prefalis
dominis; et quod pecunie ponantur in manibus the- rari.
Item, statuimus et ordinamus quod, accepta die
saurarii conclavis collegii dominorum aggregatorum,
aut in manibus unius prediclorum, aut bidclli ; aul ad faciendum solemne principium seu publicam exaconsignet pignora in manibus unius predictorum, minationem, per duos dies ante, idem baccalaureus
aut libri sui possint detineri in manibus bidelli pro approbatus, cum suo doctore et aliis scholaribus et
ejus comitiva quam voluerit, visitet dominum canjuribus predictis.
§ 102. Quod aliquis doctor qui alibi sumpsit gra- cellarium, rectorem, magistros, quatuor conventus
dum quam in presenti Universitate, non admittatur in Mendicantium, duos syndicos, et magnos officiarios
approbatione seu reprobalione baccalaurei licentiandi. | regios, si sint, et alios notabiles viros, rogando eos
Item, statuimus et ordinamus quod, si aliquis doc quod intersint in actu predicto.
§ 106. Qua die debet denuntiare bidellus dictum actor extraneus, vel alius de civitate Aquensi, qui gra
dus suos alibi acceperit quam in presenti Universi tum solemnem.
Item, statuimus et ordinamus quod, in die prece
tate, non admittatur adesse in examinationibus,
approbationibus seu reprobationibus baccalaurei li dent! diei qua fiet actus predictus, bidellus teneatur
centiandi; nec ingredi audeat intra conclave collegii denuntiare in scholis quomodo « Talis, approbatus in
dominorum doctorum, nisi soluta medietate jurium tali facultate, crastina die, intendit suum solemne
que solvisset in presenti si gradus assumpsisset, et hoc facere principium in ecclesia Sancti Salvatoris, quare
facta gratia, vel alias esset dispensatus per dominos supplicat omnibus, quatenus honorem suum habeant
recommandatum : ob cujus reverentiam tota ilia die
doctores dicli collegii.
§ 103. Quod dominus cancellarius, et rector et do- non legetur ». Et quod campana trahatur de vespere
mini doctores possint facere thesaurariutn qui jura post pulsum Ave Maria, et de mane aurora similiter.
Et in his sit diligens bidellus.
ipsorum exigat; et sit docoor aggregatus.
§ 107. Qua hora sit fiend.um solemne principium.
Item, statuimus et ordinamus quod a cetero sit
Item, statuimus et ordinamus quod, die assignata,
unus thesaurarius qui eligatur per dominos cancellarium, rectorem et doctores, qui teneatur exigerc om- et dum magna missa celebrabitur, et ante prefalium
nia jura Universitatis, et dominorum cancellarii, elevationis Corporis Christi, licenliatus seu approba
rectoris, doctorum, et bidelli, antequam ingrediatur tus, cum societale solemni, in qua sint rector, docconclave examinis privati sive rigorosi et approbetur | tores, magistri, licentiati, baccalaurei, et tota Univer-
�UNIVERSITÉ D’AIX.
23
sitas, cum aliis honorabilibus viris ad hoc invitatis, assumât magisterium, portet flocum album in signurn
veniant adecclesiam Sancti Salvatoris, [cum] mimis et divinitatis théologie.
Item, si in gradu et jure canonico, déférât flocum
aliis inslrumentis honorifice, et sint aliqui portantes
libros ante; et dum ibi fuerint, delicentia eancellarii, ex filo serici viridis, in signum caslilatis et doctrine.
Item, si aliquis assumât gradum in jure civili, por
vel deputati ab eo, doctorandus ascendat cathedram parvam existentem ante cathedram domini eancellarii in tet llocum serici rubri in signum vere justifie et sanmedio ecclesie, et actus inchoetur. — Et supra aliain guinis.
cathedram ascendat ilie doctor qui infulas doctorales
Medici vero portent floccum coloris violacei.
debet dare doctorando mandato et jussu domini canEt quod bidellus portet birretum cum floeco supra
cellarii, in qua doctorandus légat unam legem, vel massam, magisteriandi sive doctorandi a domo habiunum decretum solemniter, inferendo duas questio- tationis usque ad ecclesiam, donec expediatur eidem
nes, arguendo ad utramque partem, et partem eli- per suum doctorem, et deferatur ante reetorem assogendo, et contrariis respondendo.
ciantem eum; et doctor ejus teneatur portare bonelum
§ 108. Quod, finita lectura, duo baccalaurei arguant cum flocco, juxta facultatem in qua doctorandus vecontra quesliones dicti licentiati.
nit; et si venit doctorandus in utroque jure, lloccus
Item, staluimus et ordinamus quod, facta et finita sit mixtus ex filo sericeo rubeo et viridi.
lectura modo debito, duo baccalaurei suffîcientes ar
§ 111. Quocl doctor suus concédât dicto licentiato
guant contra questiones per eum positas, unus contra insignia petita per ordinem.
unam, et abus contra aliam, et unus sit a dextris, et
Item, statuimus et ordinamus quod, completo ser
abus a sinistris ante cathedras, in scalis parvi chori, mone licentiati, doctor ejus, premisso laudabib orquibbet duobus mediis contra partem per licentiatum natu verborum, que petita sunt atque licentiam con
electam. Quibus argumentis doctorandus respondeat cédai per ordinem, prout petita sunt, quambbet
juxta voluntatem eancellarii vel ab eo deputati.
causam exprimendo, videbcet : quia dat sibi cathedram
§ 109. Quomodo cancellarius, de licentia doctorum, in signum perfectionis et acquisite doctrine; dat sibi
committat uni doctori ut det infulas doctorales.
librum clausum in signum quia doctus est, cum
Item, statuimus et ordinamus quod cancellarius, potestate legendi, et sapientie ejus in pectore clause;
facta responsione, interroget dominos recto rem et dat sibi birretum rotundum in signum vere justidoctores ibidem présentes, an sit dignus habere licen- tie et corone acquisite in fori certamine, et carere
tiam doctorandi; et si respondeant quod sic, eo (ex?) debet dolo et tergiversatione ; dat sibi zonam au
tune, in dicto silentio, dominus cancellarius vel deputa- ream, ut sit cinctus honestate; dat eidem annulum
tus ab eo committat doctori suo ut insignia doctoraba rotundum in signum vere desponsationis legalis, ut
conférât eidem, et dictus doctor, ornato sermone ca- non corrumpat jura, et veritatem dicat, et habeat
nonibus et legibus fundato, concédât licentiam eidem scientiam tanquam veram sponsam ; dat sibi osculum
insignia doctoraba recipiendi, et, eis receptis, legendi, pacis, ut pacem nutriat inter proximos, et tractet
docendi, repetendi, glossandi, interpretandi et edendi pacem apud venientes ad eum, consulendo veritatem;
in Facultate de qua est, et abos actus doctorales exer- dat denique benedictionem sibi, ut opéra sua sint
grata et benedicta.
cendi hic et ubique terrarum.
Et, peractis premissis, dicat suus doctor : « Taba
§ 110. Quomodo dictus licentialus debet petere a docfeci quod omnia feci ; et gradum sibi conlub ad lautore suo insignia doctoralia.
Item, statuimus et ordinamus quod, obtenta licentia dem et bonorem et gloriam illius qui vivit et régnât
predicta, predictus licentiatus, verba sua doctori suo in secula seculorum. Amen. »
§ 112. Forma juramenti preslandi per doctorem nodirigens, ornato sermone, canonibus et legibus fundato
et aliis scripturis authenticis, petat cathedram, librum, vum.
« Ego, N., juro vobis, domino cancellario et primibirretum üoeatum, zonam auream, annulum aureum,
osculum et benedictionem a doctore suo, ut est moris. cerio aime Universitatis, quod ero vobis fidelis et sucNec solemnitas hec pretermittatur, ut facundia docto cessoribus vestris canonice intrantibus; et servabo
honorem, commodum et utilitatem; consuetudines,
randi agnoscalur.
Notandum quod, sicut sunt très gradus, très floci ex et statuta et libertates hujus nostre aime Universitatis;
filo serici debent esse super quolibet boneto docto nec ero in consibo ubi aliquid contra utilitatem dicte
randi et doctoris sui presentantis, videbcet, si quis Universitatis tractetur ; et si ad mei notitiam perve-
�U
UNIVERSITÉ D’AIX.
nerit, nolilîcabo domino cancellario seu domino rectori, seu eorum vicem gerentibus.
Item, juro manutenere, deffendere ac fovere hanc
nostram Universitalem, et pro ejus augmento honoreque laborare hic et ubique terrarum; et si contingat
me inleresse in examine publico vel privato alicujus,
quod de ejus sufficientia vel insufficientia deponam
secundum Deum et meam bonam conscieotiam, depositis rancore, timoré, amore et premio; statuta édita
et edenda observabo; et omnia ista juro ad sancla
Dei evangelia manibus propriis meis tacta.
§ 113. Qui debeant eum doctorem novum associare
cum rnimis.
Item, statuimus et ordinamus quod, omnibus peractis, inde, cum mirais, histrionibus et aliis inslrumentis, omnes eumdem doctorem associent usque ad
domum suam.
§ 114. Quomodo debet facere in crastinum.
Item, statuimus et ordinamus quod visitet magistros
etdoctores in crastinum, et descendere, si eidem visum
fuerit, aliter non.
§ 115. Sequuntur onera et jura ad que teneatur doctorandus.
Et primo, si velit vestire seu induere de novo doc
torem suum de eodem panno sicut seipsum, faciat; et
si nolit eum induere, teneatur sibi dare, pro jure
suo, ducatos duos de Florentia, et unum birretum
servitori suo.
Item, teneatur solvere domino cancellario unum
bonum birretum cum chirotecis honestis, et duos llorenos.
Item, si velit induere bidellum pro sui honore de
veste sibi conveniente, cum caputio, faciat; et si nolit
facere, det bidello, pro suo labore et jure, quinque
florenos integros, cum uno boneto.
Item, ultra predicta, teneatur dare birretos bonos et
sufficientes et cbirotecas abundanter omnibus doctoribus et magistris in quacumque facultate, et canonicis ecclesie catbedralis Aquensis, et syndicis civitatis, et etiam syndicis Universitatis studii, et ejus
thesaurario ; ceteris vero notabilibus viris ibidem presentibus sludentibusque, teneatur dare chirotecas
bonas et sufficientes ibidem presenlibus.
§ 116. Qui debeant visitare birretos.
Item, quia sepe avaritia est (in) causa quare in hoc
male deservitur, statuimus quod nullus licentiatus
admiltatur ad recipienda insignia doctoralia, nisi primitus birros et cbirotecas ostendcrit domino rectori et
uni doctori electo per alios cum duobus ex consiliariis
Universitatis; qui quidem quatuor predicti debeant
videre utrum sit sufficientia in bonitate et quantitate;
et ipsorum relationi teneatur necessario doctorandus
stare, ut fraus evitetur. Presentibus rectore, doctore
et consiliariis predictis, doctorandus teneatur tradere
bidello generali ad quem spectat distributio eorumdem, juncto sibi uno ex consiliariis; et si nolit obedire,
repellatur, et non admiltatur ad gradum; et idem fiat
in magistrandis; et quod reclor caveat quod non
committatur fraus necdolus, cum imputandum esset
domino rectori.
Item, tenelur solvere ecclesie Sancti Salvatoris,
tam pro paramento cathedrarum quam campana
studii, que debet trahi in vigilia prima, hora noctis,
et in die, in aurora, et hora qua venit doctorandus ad
ecclesiam, videlicet grossos sex sacriste, et grossos sex
trahenlibus campanam, cum chirotecis.
Item, debet facere bonum prandium magistris, doctoribus, et post prandium habere dominas et tamborinos.
Et qu[od] dictum est de graduandis in jure civili et
canonico et alia facultate, nunc de theologia dicendum est.
Item, statuimus et ordinamus quod, postquam qua
tuor ordines conventuum aggregati sunt in nostra
aima Universitate, cum religiosis Sancti Joannis, et
aliis secularibus, valeant adipisci gradus ipsorum in
ipsa Universitate; et ut non procédant confusi, declaramus ut sequitur.
§ 117. Quot debeant esse in qualibet Facultate théo
logie.
Item, statuimus et ordinamus quod in qualibet
scliola, maxime religiosorum, sit magister regens,
baccalaureus, magister studentium, et biblicus, si
facultas conventuum hoc supportet; et si veniret aliquis extraordinarius, non admittatur, nisi de licentia
pape.
§ 118. Quod nullus aggregetur, nisi de licentia cancellarii, rectoris et magistrorum.
Item, statuimus et ordinamus quod nullus aggre
getur qui gradus alibi acceperit quam in nostra aima
Universitate, nisi de licentia dominorum cancellarii
et primicerii, cum consilio reverendorum magistro
rum; et teneatur solvere medietatem suorum jurium
que exposuisset in presenti Universitate, aut fuerit
dispensatus per prefatos dominos, prout ordinatum
est supra de illis de jure canonico vel civili; et te
neatur ita jurare ut in titulo : quod aliquis doctor
qui alibi assumpserit gradum...
§ 119. Forma juramenti.
«Ego N.,(magister, vel licentiatus, vel baccalaureus),
�23
UNIVERSITÉ D AIX.
juro vobis, domino cancellario et rectori, ac successoribus vestris canonice intrantibus, esse obediens ac
fidelis in licitis et honestis; et quodservabo honorem,
commodum et utilitalem nostre aime Universitatis,
necnon domini cancellarii ac primicerii; nec ero in
consilio in quo aliquid tractetur contra honorem
Universitatis; et si ad notitiam mei pervenerit, notificabo domino cancellario et domino primicerio, vel
eorum vicem gerenlibus; necnon manutenebo et defensabo, ac illi favebo, et pro ejus augmento et ho
nore, posse tenus, hic et ubique laborabo; et quod
deferam magistris, licentiatis in ipsa primo graduatis
et incorporatis, sic quod ero contentus meo gradu et
loco mihi deputando; et si contingerel me esse absentem, et Universitas me indigeret pro lectura vel
fiendis actibus, vel pro consilio, favore etadjutorio,
mandatus veniam ad primam insinuationem mihi
fiendam per dominos cancellarium vel primicerium
dicte Universitatis; et statuta édita et edenda servabo.
Sic Deus me adjuvet, et hec sancla Dei evangelia. »
Item, si sit baccalaureus factus in hac Universitate,
juret quod alibi non recipiet insignia magistralia,
nisi in dicta Universitate, nec de ejusmodi juramento
petat per se vel per alium dispensationem.
§ 120. Quod baccalaurei in theologia facianl sua
'prima principia infra mensem Septembris.
Item, statuimus et ordinamus quod omnes bacca
laurei in theologia faciant prima principia infra men
sem Septembris, aut prout videbitur domino rectori
seu primicerio, cum consilio sui magistri, et sic de
aliis principiis. Et quod nullus baccalaureus audeat
incipere lecturam suam, nisi primo responderit suo
regenti de tentatoria queslione, nisi fuisset dispensatum, et quod faciat protestaliones solemnes.
§1 21. Quod bidellus generalis intersit in omnibus
principiis.
Item, statuimus et ordinamus quod bidellus gene
ralis intersit omnibus principiis et quolibeto baccalaureo, bona hora, taliter quod valeat principiantibus
seu actum facientibus dicere : « Incipiatis, domine
baccalauree, in Dei nomine et Virginis gloriose »,
et dare locum venientibus ad novum actum in
scamnis.
§ 122. Quod bidellus leneatur denunciare actus
theologorum.
Item, statuimus et ordinamus quod bidellus teneatur de mane in scholis legentium actuque legentium,
cum virga in manu, [denunciare] diem et horamprincipii fiendi, signeti portandi, licenliam vesperiarum et
aule magistrandi, et festa vacantia; et hoc sub pena
T ome
III.
privationis pensionis, ratione predictorumactuum sibi
incumbentium.
§ 123. Qualiter clebent sedere baccalaurei in
scholis.
Item, statuimus et ordinamus, ad vitanda liligia et
contentiones, et ut quilibet in suo ordine honoretur,
quod in schola Universitatis baccalaureus Predicatorum sit primus, baccalaureus Minorum secundus,
baccalaureus Augustinorum tertius, et baccalaureus
Carmelitarum quartus; et si essent seculares, bacca
laureus Sancti Joannis preferatur; et quod bidellus
taneatur ordinare eos suis in sedibus.
§ 124. Quod baccalaurei teneantur sequi actus schoIctsticos magistrorum.
Item, statuimus et ordinamus quod omnes actus in
Facultate lheologica fiendi et acquirendi gradus fiant
et adipiscanlur in die juridica, et quod omnes presentati baccalaurei dispositi teneantur sequi dictos
actus.
§ 125. De schedulis ponendis in principiis vel aliis
actibus.
Item, statuimus et ordinamus quod omnes volentes
principiare, vel suo magistro respondere, teneantur
ponere schedulas in portis publicis, ut moris est, ut
non fiant principia vel actus hujusmodi furtive. Et
idem fiat de sermonibus fiendis ad clerum « per talem,
et in tali ecclesia. »
§ 126. Quod volentes principiare debeant visitare
rectorem.
Item, statuimus et ordinamus quod debentes prin
cipiare teneantur visitare rectorem, et rogare ut
placeat sibi eum in suo principio honorare cum scholaribus Universitatis. Et quod teneatur facere festum
suo regenti cum bidello generali, in die cujuslibet
actus, suis scholasticis et suo conventui.
Item, quod, compléta lectura sua, fidem faciat
qualiter respondit cuilibel regenti de questione.
§ 127. Qui debeat ad examen presentare.
Item, statuimus et ordinamus quod, peractis qua
tuor principiis per baccalaureum, presentetur domino
cancellario per ejus magistrum sub quo principiavit,
legit, et perfecit suas lectiones; qui quidem magister
domino cancellario explicabit qualiter ipse bacca
laureus, cum bene placito ipsius domini cancellarii
et domini rectoris, volebat punctuare, et quod dignetur ipsum admittere ad puncta hujusmodi percipienda. Et quod dominus cancellarius teneatur ipsum
admittere ad puncta, si perfecerit omnia que dicta
sunt supra, et assignare sibi certum diem et horain
ad recipienda puncta.
4
�20
UNIVERSITÉ D’AIX.
§ 128. Quod debeat visitare rectorem ante ingres
sion examinis.
Item, statuimus et ordinamus quod baccalaureus
cui est assignata dies ad recipienda puncta, teneatur
visitare dominum rectorem, et significare sibi quomodo « talis hora et dies est sibi assignata ad recipienda
puncta, et quod dignetur eum associare cum scholaribus ad locum examinis. »
§ 129. Qui debent interesse in assignations punctorum.
Item, statuimus et ordinamus quod omnes magistri
aggregati in nostra Universitate présentes possint in
teresse, aut ad minus duo intersint.
§ 130. Qui debent dictum presentatum examinare.
Item, statuimus et ordinamus quod magistri, ré
gentes duo et ceteri examinent suo ordine, ut cuilibet
honor debitus impendâtur ; poterit tamen dominus
cancellarius aliis committere, si actus scholasticos in
Universitate exerceant.
§ 131. De qua materia debeant puncta assignare.
Item, statuimus et ordinamus quod puncta assignentur per duos reverendos magistros, quibus domi
nus cancellarius precipiat ut vitetur fraus, sic quod
primo baccalaureo assignetur pro primo puncto de
materia primi, et per unum magistrum pro vero se
cundo puncto, de materia tertii libri Summarum,
et per secundum magistrum sic, quod in primo et
tertio primus baccalaureus examinetur; secundo vero
baccalaureo assignabitur modo prediclo de secundo
libro Summarum, et pro secundo puncto, de quarto;
sic fiet donec sint examinati.
§ 132. Qui debent inter esse in examine predicto.
Item, statuimus et ordinamus quod in examinatione in theologia fienda solum intersint magistri in
theologia aggregati nostre Universitatis, et dominus
cancellarius, primicerius rectorque, cum quatuor
magistris approbantibus.
§ 133. De depositione magistrorum fienda super
approbatione baccalaurei post examen.
Item, statuimus et ordinamus quod reverendi ma
gistri qui inlererunt examini, omni favorc inordinato
postposito, si talis examinatus sit reprobandus, de
beant, juxta juramentum per eos prestitum, eum
reprobare; si sit approbandus, secundum eorum conscientias, debeant eum approbare secundum sufficientiam ipsorum uno quatuor modorurn, videlicet
de rigore, de justitia, vel de equilate, sive de gratia,
et ibi in consilio determinare secundum quam determinationem fiat responsio super approbatione vel reprobatioue per dominum cancellarium aut alium
deputatum per enm. Et vocetur dictus baccalaureus
cum suo magistro intra conclave examinis post exa
men.
§ 134. De assignations signeti per dominum can
cellarium.
Item, statuimus et ordinamus quod dominus can
cellarius debeat dicto approbato assignare horam et
locuin in quo debet solemniter recipere signetum ; sic
tamen fiat quod receptio signeti semper publicari
possit per bidellum de mane in scholis regentium,
et fuit hora vesperorum.
Et bidellus dicat sic denunciando signetum generaliter : « Frater talis, in sacra Facultate examinatus
et approbatus, hac die, hora vesperorum, in tali
conventu seu loco, recipiet signetum; quare rogat et
supplicat dominationibus vestris quatenas honorera
suum habeatis recommendatum, et illic interesse. »
§ 13b. Quod baccalaureus approbatus debeat visi
tare magistros et doctores.
Item, statuimus et ordinamus quod, si contingat
baccalaureum examinatum approbari uno modo vel
alio, statim visitet omnes reverendos magistros qui
interfuerunt examini, eis referendo gratias de laudabili testimonio, et de gratia eidem facienda.
Item, dominum cancellarium, rectorem, doctores,
dominos de consilio, rogando nobiles, syndicos civitatis, et alios egregios dominos civitatis et Universita
tis, secundum dignitates eorum, semper cum bidello
massam portante, rogando eos quod in receptione
signeti dignenlur eum honorare, et ibi interesse, « in
tali loco. »
Et quod dominus cancellarius possit dispensare
super signeto, ne fiat tanta prolixitas; sed quod procedatur ad dationem licentie, facta examinatione in
conclavi magistrorum et approbatione ; et fiat ordinatio, prout supra de licentiandis, in titulo « quod,
facta approbatione, domini exeant a conclavi; et faciant prout infra, et cancellarius commitlat magistro
suo presentanti.
§ 136. Qualem statum, habita licentia, debeat tenere
et recipere.
Item, statuimus et ordinamus quod, prestito juramento, presentatus in manibus domini cancellarii et
rectoris, habita licentia, et approbatus, dictus bacca
laureus recipiat statum quem voluerit, dummodo
non recipiat doctoralem, et faciat fieri collationem
dominis cancellario , rcctori, docloribus, magistris,
nobilibus et honestis personis in aula existentibus,
cum speciebus recentibus, vino albo, clareto et rubeo,
et prout sibi placuerit, juxta morem et consuetudi-
�UNIVERSITÉ D’AIX.
ncm, honestiori rnodo. Et quod possit ducere, redeundo
ad domum suam sive conyentum, coraitivam quam
voluerit, et habeat joculatores sive mimos et alia ins
trumenta, prout sibi placuerit.
§ 137. Forma juramenti prestandiper licentiatum.
« Ego N., baccalaureus examinatus et approbatus,
juro quod servabo honorem nostre aime Universitatis
et utilitatem domini cancellarii, et domini rectoris,
presentium et futurorum ; nec ero in consilio in quo
tractetur aliquid contra dictam Universitatem ; et si
ad notitiam mei pervenerit, notificabo dominis cancellario et rectori, vel eorum vicem gerentibus; et
ilia manutenebo hic et ubique; et quod deferam magistris meis reverendis primo creatis, et ero contentus
meo gradu et loco mihi deputando; et si contingeret
me esse absentem a civitate ista, et Universitas me
indigeret, vel pro lectura, vel pro fiendis actibus,
vel consilio, favore, adjutorio, mandatus veniam ad
primam intimationem mihi fiendam per dominos cancellarium vel rectorem, seu locum tenentes eorumdein; et quod non magistrabor alibi nisi in hac aima
Universitate, nec de hujusmodi juramento petam per
me vel alium dispensationem a quocumque; et si
fuerit mihi concessa proprio motu, non acceptabo;
quod si oppositum attenlavero, quod absit, promitto
et juro satisfacere magistro meo ad plénum; nec non
omnia et singula jura Universitatis, domini cancella
rii, dominique rectoris, et bidelli, solvere integraliter;
et statuta édita et edenda, consuetudines et libertates
nostre aime Universitatis [observare] ; ita equidem, si
contingat me ad magisterii gradum pervenire. Sic Deus
me adjuvet, et hec sancta Dei evangelia. »
Et quod dominas cancellarius, antequam exeat a
conclavi magistrorum, facta approbalione, sive ejus
deputatus, comittat magistro suo presentanti licentiam insignia magistralia recipiendi, dum locus affuerit, videlicet legendi, docendi, glossandi, determinandi, decidendi et interpretandi hic et ubique
terrarum, ad laudem, honorem et gloriam Illius qui
sine fine vivit et régnât benedictus. Amen.
Item, quod talis licentiatus, si sit conventualis, teneatur facere festum suo magistro, et bidello, et
conventui; si non sit conventualis, teneatur facere
festum suo magistro et bidello.
§ 138. De vesperiandis. Et primo de visitalione premittenda.
Item, statuimus et ordinamus quod quilibet vesperiandus, per diem ante vesperias, teneatur visitare
dominum cancellarium, dominum rectorem, reverendos magistros, dominos doctores, dominos de con
27
silio regio, syndicos civitatis, et alios nobiles dominos
de civitate et Universitate, secundum dignitales eo
rum, semper cum bidello massam portante, et rogare
eos quatenus placeat eis eum in vesperi[i]s honorare.
Item, quod in tali visitatione sit solus magister
vesperians cum vesperiando et octo vel decem sociis
suis, vel aliis studentibus.
Item, in die vesperiarum de mane, quod magister
qui habebit eum vesperiare in scholis suis coram baccalaureis et dispositis suas résumât lectiones, si sit necessarium.
§ 139. Quod vesperie denuncientur in scholis.
Item, statuimus et ordinamus quod, die vesperia
rum de mane, bidellus teneatur denunciarein scholis
regenlium vesperias, quomodo « Talis magister, in
talibus scholis, vesperiabit talem licentiatum suum
post prandium ; quare rogat dominaliones vestras,
quatenus honorem suum habeatis commendatum ».
Item, quod dominus rector cum studentibus, post
prandium, cum magistris et doctoribus, se recipiant in
loco vesperiarum, et, dum magister presentans erit
paratus principiare, quod bidellus dicat sibi, mandato
domini rectoris ; « Incipiatis in nomine Dei ».
Item, quod in vesperi[i]s, magistri studentium aut
baccalaurei dispositi respondeant de questione expectatoria.
Item, ut moris est, duo magistri arguant contra
vesperiandum.
§ 140. Qualiter magister debet licentiandum vespe
riare.
Item,-statuimus et ordinamus, quoad vesperiandum,
[quod] magister debeat suum licentiatum vesperiare
honestiori modo quo fieri polerit, propter scholares,
dicendo fabulas contra eum, qualiter « fecit taie quid
et laie quid, ita quod non conveniebat sibi talia fa
cere », cum corrigere debeat alios per modum solatii,
ut présentes valeant ridere.
Item, quod, post vesperias, vesperiatus teneatur
facere honestam potationein cum vinis albo et clareto, et optimis speciebus, omnibus qui interfuerint.
§ 141. Quod magister vesperians vel bidellus roget
omnes quod sint in magisterio cras.
Item, statuimus et ordinamus quod bidellus, factis
vesperi[i]s, publicare habeat qualiter « Talis vespe
riatus tali die, recipiet insignia magistralia de mane in
ecclesia sancti Salvatoris, et quod omnes velint ipsum
honorare », et etiam publicet de mane in scholis
regentium, et qualiter dabit birretos et cbirotecas
dominis presentibus secundum dignitates ipsorum.
Item, quod bidellus sit cautus ad trahi faciendum
�28
UNIVERSITÉ D’AIX.
campanam de vespere, et in aurora de mane, post
pulsum Ave Maria, et guando ibunt ipsum quesitum,
ut sciatur quod aliquis actus scholasticus est fîendus.
§ 142. Qui debent venire ad magisterium.
Item, statuimus et ordinamus quod, hora qua debebit magisteriandus venire ad locum magisterii, dominus rector, cum magistris et doctoribusac Universitate,
vadant quesitum magistrandum ad domum suam,
bidello cum massa precedente.
Item, quod, dum bidellus erit in domo magistrandi, recipiat bonetum magisterii, cum flocco serici
albi, et vadat primus; et dominus rector cum magistrando et magistro suo vadant ad ecclesiam sancti
Salvatoris cum aliis; et ecclesia sit parata cum cathedris, proul supra dictum est de doctorandis in jure
canonico vel civili, cum magno festo.
§ 143. Qui debent respondere de expectatoria ques
tions in loco magisterii.
Item, quod, in ecclesia sancti Salvatoris, de questione expectatoria respondeant baccalaurei duo, nisi
propter penuriam legentium aliter appareret fieri.
§ 144. Quod magister novus debeat facere festum.
Item, statuimus et ordinamus quod magister novus
leneatur facere festum domino rectori, magistro suo
etconventui, si sit baccalaureus conventualis, et bi
dello; si non fuerit conventualis, faciat festum do
mino rectori, magistro suo et bidello, syndicisque
Universitatis, et thesaurario, et aliis quibus alibi
videbitur, dum tamen sit dispensatus propter summam a jure statutam.
§ 145. De juribus et oneribus spectantibus Universitati, et aliis.
Ceterum, quia (non est magnum), si quis seminet
spiritualia, melit carnalia, et honores sine expensis
rationabiliter acquiri non debeanl, ut cuicumque reddalur quod suum est, et ne ab uno plus exigatur
quam ab alio : ideo onera que studentes in Facultate
theologica habent subire, et pecunias quas habent
solvere duximus hic specialiter specificandas :
Et primo Universitati, pro incorporatione sua, et
primo principiocujuslibetbaccalaurei, florenum unum.
Item, pro secundo, tertio et quarto principiis, et
quolibelis, cl pro quolibet predictorum, grossos 3
Item, pro licentia,
2 florenos
Item, solvat pro magisterio,
3 florenos
Item, pro juribus domini cancellarii, tam pro exa
mine privato, quam pro licentia,
florenos 4
Item, pro magisterio suo, ’
florenos 2
Item, solvat magistro suo, pro primo principio,
1 üorenum
Item, pro quolibetis,
florenum 1
Item, pro tertio principio,
1 florenum
Item, pro ordinaria,
1 florenum
Item, pro presentatione examinis,
2 florenos
Item, pro quolibet magistro examinante, pro jure,
2 florenos
Item, pro vesperiis seu magisterio, 1 florenum
Item, pro duobus magistris arguentibus in vespe
riis, cuilibet,
florenum 1
Item, in die sui magisterii, si velit induere magistrum suum capa aut veste, faciat; si vero nolit facere,
solvat florenos quinque et habeat bonetum floccalum
ex serico albo sicut magistrandus; et det unum bone
tum clerico sui magistri :
florenos 5
Item, pro quatuor magistris in aula facientibus
actum , cuilibet
unum francum.
Item, solvat pro paratione cathedrarum et chori,
sacriste
grossos 6
Item, campanariis, pro labore campane, grossos 6
Item, solvat domino rectori, pro incorporatione, ut
solitum est fieri,
florenum
1
Item, pro primo principio,
gros. 6
Item, pro secundo, tertio et quarto principiis et
quolibetis, pro quolibet,
gros. 3
Item, pro licentia, solvat
florenos 2
Item, pro magisterio, solvat
florenos 2
Item, solvat bidello, pro labore suo, videlicet pro
incorporatione,
1 gros.
Item, pro primo principio cujuslibet baccalaurei,
gros. 6
Item, pro secundo, tertio, quarto principiis, et
quolibetis, pro quolibet,
gros. 3
Item, pro licentia cujuslibet,
1 flor.
Item, pro magisterio cujuslibet et vesperiis,
florenos 3
Item, quod si aliquis magister assumpserit gradum
extra nostram almam Universitatem, et velit aggregari, eidem solvat, prout dictum est, jura magistris
et doctoribus in utroque jure, et det birretos convenientes cum chirotecis.
Item, statuimus et ordinamus quod quilibet magis
trandus in nostra aima Universitate teneatur dare
bonetos sufficientes et in sufficientia dominis cancellario, rectori, magistris, doctoribus, bidello, syndicis
civitatis et aliis prout supra dictum est de docto
randis. El quod fiat visitatio per dominum rectorem
et unum doctorem electum per alios cum duobus ex
consiliariis Universitatis, prout supra de visitatione
bonetorum et chirotecarum de doctorandis in jure
canonico vel civili. Et quoad festa fienda ac solemni-
�UNIVERSITÉ D’AIX.
tates, fiat de similibus ad similia , et dominorum existentium in actibus.
§ 146. De collecta dominorum doctorum.
Item, statuimus et ordinamus quod quilibet scholaris scholam intrans, cum libro vel sine libris,
solvat et contribuât semel in anno doctori suo pro
collecta, nisi dominus rector remittat sibi gratis, vel
amore Dei, unum ilorenum, vel nisi dictus doctor
esset stipendiatus a civitate.
§ 147. Quando debent incipere doctores legere et
descendere.
Item, statuimus et ordinamus quod leclores non
incipiant legere, nisi quando campana cessaverit, nec
descendere antequam pulsetur pro secunda, ut sic
ordo servetur et in intrando et in exeundo; et ut ista
melius fiant, dominus rector ordinet quantum tractus
campane durare debeat.
§ 148. Quod nullus, nisi sit doctor aul licentiatus,
det aliquid scholaribus in scriptis.
Item , quia plures in primo anno lecture sue, se
cundo, tertio, vel sequentibus, plus de se presumentes quatn sit in veritate presumendum, scholari
bus suis volunt dare postillas, quas non intelliguntnec
illi qui illas scribunt : ideo, statuimus et ordinamus
quod nullus sit ausus dare in scriptis, nisi sit graduatus, aut fuisset dispensatum per dominum rectorem, de consensu dominorum doctorum legentium, et
esset ita doctus quod propter suam peritiam mereretur
sibi licentiam dari.
Item, retinemus nobis potestatem nova statuta de
novo condendi, interpretandi et declarandi super om
nibus premissis, et juribus superius declaratis , et, si
opus fuerit pro tempore, mutandi in toto vel in parte,
juxta potestates et privilégia nobis concessa per summos pontifices et bone memorie regem Ludovicum II
et alios principes.
Et sic finis, ad Dei laudem et gloriose Virginis ejus
matris, et sancte Catharine, omnium sanctorum sanctarumque. Deo gratias.
Vetera et nova statuta .., pp. 18-69.
1583. — 1460. 7 novembre. — Ordonnance du
roi René, interdisant à tons les étudiants de Pro
vence d’aller étudier ailleurs qu'à Aix.
Renatus, Dei gratia Jérusalem et Sicilie rex, Andegavie et Barri dux, comitatuumque Provincie, Forcalquerii ac Pedemontis cornes, universis singulis vicariis, bajulis et judicibus ceterisque officialibus tam
médiate quam immédiate nobis subditis, ad quos
29
spectat et présentes pervenerint, cuilibetque vel eorum locumtenentibus presentibus et futuris, gratiam
ac bonam voluntatem. Cupientes, ut nostro culmini
incumbit, nostrorum subditorum commoda augere et
eorum incommoda personarumque pericula evitare,
revolventes propterea in aciem mentis qualiter serenissimus bone memorie dominus Ludovicus Rex secundus, reverendus genilor noster, dum regie ditioni
presidebat, amore quem geslabat ad banc patriam
nostram Provincie procurando studium generale liberalium artium atque sacre théologie et juris utriusque
in hac ipsa nostra peculiari Aquensi civitate deputare,
ut et nostri subditi, stimulati ad scientias et facultates
memoratas cum minoribus sumptibus et absque personarum periculis proficere possent, ut quid adaugeret studium memoratum, quod longo tempore torpuerat, nunc per nos excitatum ex studentibus, et
floreat in scientia, disposuimus omnes nostros subditos
hujus patrie alibi studentes evocare ad hanc nostram
felicem civitalem Aquensem, audituros scientias quas
noverint sibi fructuosas, ex quo illis provisum extitit
de famosis et elegantibus doctoribus in utraque facultate eruditis : hec ideo, ut nostra mentis conceptio et
affectus secum sortialur effectum, vobis tenore presentium, de certa nostra scientia et cum nostri concilii deliberatione, precipimus et mandamus, quatenus
universis presentibus et aliis, quatenus opus fuerit,
voce preconis per loca solita vobis commisse jurisdictionis faciatis publiée divulgare, ut omnes nostri sub
diti qui pro studendo alia apetierunt sludia, si laici
fuerint, sub pena centum marcarum argenti fini pro
quolibet, si vero ecclesiastici, sub pena temporalis
quem tenent sub nostro dominio, veniant ad liane
nostram predictam civitatem Aquensem audituri
scientias quas elegerint; parentibusque taliurn studentium, si qui sint etiam , jubeatis destrictius, ut
eorum filios alibi causa studiorum degentes, sub
eadem pena, revocare alibique necessaria non ministrare, sed ad hanc civitatem studio vacaturos dirigant,
et hoc infra mensem a die promulgationis super hoc
fiende computandum; copiamque hujus nostri edicti
in valvis ecclesiarum et curiarum affigi faciatis, ut
notorie cunctis pateat, illiusque nullus ignorantiam
allegare juste possit. Precipientes vobis, sub pena predicta et indignationis nostre, ut contra quoscunque
hujus nostri edicti transgressores processus et informationes, confeslim lapso mense, formetis, et illos
completos nobis infalibiter transmittatis, ad fines
penas quas eos incurrisse apparuerit, [irremissibiliter] exigendi, facturi omnia hec per loca vobis com-
�30
UNIVERSITÉ D’AIX.
missa prout supra publicari, quoniam ita fieri volu- omnes actus eidem aime Universitati necessarios famus et jubemus.
cere et tractare, denuovero, his non longe decursis
In quorum fidem présentes fieri et sigillo noslro mensibus, propter nonnulla verba que, instigante
jussirnus débité communiri, post debitam executio- diabolo, humane nature inimico, orta fuerint inter
nem et singulas inspectiones remansuras presentanti. nonnullos dominos canonicos predicte ecclesie, et
Daturn in nostra civitate predicta Aquensi, sub nos- nonnullos studentes dicte aime Universitatis, domini
tre proprie manus subsignatione, die septima mensis rector, licentiati, baccalaurei et alii studentes dicte
Novembris, anno Jncarnationis Domini M.CCCC.LX. Universitatis desierint se in dicta capella congregare,
René.
et actus necessarios facere prout per antea solebant
Per regem, in suo consilio ducatum Barri et Ande- et faciebant; tandem, tractantibus nonnullis dominis
gavie, senescallis, ac cancellario et judice majore tam dicte ecclesie quam dicte Universitatis, causa ipsa
Provincie cum aliis pluribus presentibus. Rebufelli. inter venerabile capitulum dicte ecclesie et dictam
Universitatem pacificata et concordata fuerit, ob quod
Gratis registrata, Rodault.
Arch. mue. d’Aix, armoire des documents, sect. 2, reverendus pater, nobilesque et egregii viri domini
carton 4, liasse B; Livre Catena, p. 3, f° 224.
Nicolaus Brun, sacre pagine professor, perpetuus
dicte ecclesie, et Johannes Martini, juris
1584. — 1462. — Création, à l’Université d’A ix, beneficiatus
utriusque licentiatus, dicte civitatis Aquensis procud'une chaire d'anatomie.
ratores, et ad hoc specialiter constituti per dictam
Henricv, Not. sur l’ancienne Université d’Aix, p. 7.
Universitatem, prout lalius constat quodam instru
mente publico sumpto et recepto manu honorabilis
1585. — 1476. — Le roi René fonde dans le viri magistri Remigii de Belcodenis, dicte civitatis
couvent de Saint-Maximin un enseignement Aquensis notarii publici infrascripli, sub anno prepour la philosophie, la théologie et le droit canon. senti et die in eodem contenta, nomine et pro parte
dicte Universitatis, et uti procuratores ejusdem, preHenricy, Not. sur l’ancienne Université d’Aix, p. 7.
sentias venerabilium et egregiorum virorum domino1586. — 1482. 7 novembre. — Transaction entre rum canonicorum predicte ecclesie S. Salvatoris abhiles chanoines de l’église Saint-Sauveur et l’Uni buerint et donationes eorum, humiliter requisiverunt,
versité, réglant les conditions auxquelles cette quatenus dignarentur et vellent, eisque placeret, at
pacificatione inter eos et dictam Universitatem
dernière continuera à tenir ses réunions dans la tenta
facta,
dictam capellam de novo dicte Universitati
chapelle Sainte-Catherine.
tradere et consignare, paratos se offerentes, nomine
In nomine Domini, Amen. Anno a Nativitate ejus- dicte Universitatis, se ab inde in antea in dicta ca
dem millesimo quadringentesimo octuagesimo se pella congregare, et in eadem missam singulis diebus
cundo, indictione prima, et die Jovis septima mensis dominicis et festivis audire, et alia facere que in ea
Novembris, pontificatus sanclissimi in Christo patris, dem capella solita fieri erant, prout infrascripti domini
et domini nostri domini Sixli, divina providentia canonici, et supra nominati domini Nicolaus Brun
pape IV, anno duodecimo. Ex hujus veri et publici et Joannes Martini prenarrata omnia asseruerunt fore
instrumenti tenore universis et singulis tam presen vera in presentia nostrum, notariorum et testium
tibus quam futuris evidenter pateat et sit notum subscriptorum, ad hec specialiter vocatorum et rogaquod, cum, bis superioribus annis et a longo tempore torum. — Hinc igitur fuit et est, quod venerabiles et
ante, nobiles et egregii viri domini rector, doctores, egregii viri domini Jacobus Alacris, Petrus Pugeti,
licentiati, baccalaurei et alii studentes aime Univer- Marcus Guiramandi, Elziarius de Turris, Petrus
sitatis hujus civitatis Aquensis consuevissent se con- Pigonii, Guillermus de Pugeto, Guichardus le Gen
gregare in venerabili ecclesia metropolitana Sancli dre, A. Thomas de Camerariis, canonici predicte
Salvatoris ejusdem civitatis, et in capella Sancte Ca- ecclesie S. Salvatoris, capitulariter congregati in loco
tharine, que est juxta capellam Sancti Martini, que capitulari ejusdem ecclesie, capitulantes et capitu
nunc est reverendissimi in Christo patris et domini lum generale prorogatum tenentes et célébrantes hora
domini Aquensis archiepiscopi, et rétro locum capi- et more solitis, annuentes requisitioni predicte, nec
tularem ejusdem ecclesie, et in eadem capella singu minus certis bonis respectibus animos eorum movenlis diebus dominicis et festivis missam audire, et tibus, ut dixerunt, bona fide, ac sine omni dolo et
�UNIVERSITE D’AIX.
fraude, gratis, scienter, et ex eorum et cujuslibet ipsorum certa scientia, omnes sirnul unanimiter et concorditer, nemine ipsorum in aliquo discrepante nemine
(minime), et pro parte venerabilis capiluli dicte ecclesie, et pro eo, capellam predictam et pariter designatam et declaratam , prefatis dominis Nicolao Brun,
Joanni Martini, procuratoribus presentibus, et instantissime postulantibus, ac vice, nomine et pro parte
dicte aime Universilatis dominorumque rectorum,
doctorum, licentiatorum , baccalaureorum et aliorum
studentium in eadem presentium et futurorum stipulantibus solennitcr et recipientibus, nobis vero, notariis infrascriptis, ut communibus et publicis personis
etiam stipulantibus solemniter et recipientibus, no
mine, loco et -vice dicte aime Universitatis, et aliorum
quorum interest, intererit aut interesse poterit quomodolibet in futurum, tradiderunt et assignaverunt,
tradunlque et assignant ex nunc, cum conditionibus
infrascriptis, et que sequuntur :
Et primo, quod, ab inde in antea, domini rector,
doctores, licentiati, baccalaurei et alii studentes
dicte Universitatis, in predicta capella possint congregari pro missa audienda, et aliis actibus Universitati
emergentibus et necessariis faciendis, dum tamen non
fiat congregatio qua divin um officium valeat impediri; et quod unus sacerdolum dicte ecclesie celebrare
debeat missam in ipsa capella, diebus dominicis et
aliis diebus, quando necessarium erit, sumptibus ta
men dicte Universitatis; et quod ibi, in eadem ca
pella, sumptibus dicte ecclesie, ministrentur ornamenta sacerdotalia necessaria.
Item, quod in dicta capella Sancte Catharine ab
inde in antea possint inhumari seu sepeliri corpora
seucadavera reverendorum dominorum magistrorum,
rectorum, doctorum, licentiatorum et baccalaureo
rum dicte Universitatis Aquensis, et aliorum quorumcumque matriculatorum et actu studentium, prius
illud notiticando dominis de capitulo, et quod pro
eorum lecto sive sepultura nihil solvere debeant, nec
ad aliquid solvendum seu dandum cogi possint, nisi
boc esset de eorum spontanea voluntate, solutis tamen
et satisfactis juribus aliis dicte ecclesie, videlicet
quod, si pro favore corporis sepeliendi vel sepulti,
ante sepulturam ejusdemvel post,offerrentur et apportarentur aurum , argentum, tele, faces, sive intortice,
candele, cera, libri, vestes et ornamenta linea vel
lanea aut cericea infra supradictam ecclesiam vel
capellam, talia omnia oblata predicte ecclesie remaneant, et remanere debeant pleno jure, nisi forte
aliter convenii'elur inter dictas partes.
31
Item, quod campana pulsetur horis lecture fiende,
scilicet quatuor in die, videlicet bis de mane et bis de
vespere, et etiam pro quibuscumque aliis actibus
fiendis in favorem et honorem predicte aime Univer
sitatis, sicut (pro)prius eral consuetum, satisfacto de
labore dicte ecclesie.
Item, quod omnes aclus, videlicet rectoris electio,
insignia magistralia, gradus doctorales et alii actus,
fiant et fieri debeant in dicta ecclesia Sancti Salvatoris, solutis prius juribus sequentibus, videlicet quod,
quando aliquis doctorabitur aut magistrabitur, dentur
birreti equales doctoribus dominis canonicis secundum staluta dicte Universitatis, et aliis juribus dicte
ecclesie servatis.
Renunciantes inde dicti domini canonici, omnes
simul, unanimiter et concorditer, nomine quo supra,
exceptioni presentis contractus non si[c] facti et non
celebrati per eos in modum predictuin, et ex causa
superius declarata , speique future celebrationis ejusdem, et omni alii exceptioni doli, mali, actioni in
factum, et conditioni indebite sine causa justa, vel
ex injusta causa ; et quod non possint simul vel divisim dicere, objicere, pretendere, seu etiam allegare,
in judicio vel extra, rei veritatem aliter se habere
vel processisse quam in presenti publico instrumente
noscitur per omnia contineri.
Has autem traditionem, assignationem et jurium
cessionem présentes ac omnia singula in presenti pu
blico instrument contenta promiserunt solemniter et
convenerunt dicti domini canonici omnes simul, una
nimiter et concorditer, nomine quo supra prefate
aime Universitatis, mediante stipulatione jam dicta,
ratas et firmas, rataque et firma habere, tenere perpetuo et inviolabiliter observare, et contra in aliquo
nunquam facere vel venire, seque non dixisse vel
fecisse, dicturos, facturos vel esse ullo unquam loco
vel tempore aliquid quo minus présentes traditio et
assignalio, ac omnia et singula in presenti publico
contenta instrumento perpetuum robur habeant et
obtineant in omni judicio atque parte, et conserventur
illesa et pariter inconcussa, sub emenda et restitutione integra omnium sumptuum, damnorum et inte
resse per dictam Universitatem aut ejus procuralorem
legitimum faciendorum vel sustinendorum in curia
vel extra litigando, aut alio quovis modo, ratione assignationis predicte. Ac pro firmitatis obtenlu et inviolabili observanlia omnium premissorum, de quibus
sumptibus, danmis et interesse, credere et stare pro
miserunt dicti domini canonici omnes simul, unani
miter et concorditer, nomine quo supra, soli ipsius
�32
UNIVERSITÉ D’AIX.
aime Universitatis, aut ejus procuratoris legilimi simplici verbo tantum, sine [jura]mento, testibus etomni
alia approbatione. Et pro majoris firmitalis obtentu ,
et inviolabili observantia omnium premissorum, obligaverunt et solemniter hypotecaverunt, supposueruntque et submiserunl gratis et sponte prefati domini
canonici omnes simul, unanimiter et concordiler, nomine quo supra, omnia bona et jura quecumque dicti
venerabilis capituli mobilia, presentia et futura, viribus, coertionibus et compultionibus curie Aquensis
archiepiscopi, tantum sub omnis juris et facti renunciatione ad hec necessaria pariter et cautela. Et ita
attendere, complere et inviolabiliter observare omnia
et singula supradicta, et contra in aliquo nunquam
facere vel venire juraverunt dicti domini canonici,
nomine quo supra, pone[ndo] manus ad pectus, more
solito inter eos. De quibus omnibus predictis utraque
pars petiit sibi publicum instruinentum fieri per nos,
notarios publicos infrascriptos.
Acta fuerunt hec omnia Aquis, ubi supra, in loco
capilulari predicte ecclesie Sancti Salyatoris, presentibus yenerabilibus yiris dominis Joanne Folcueyssii.
Berlrando de [Lamanana], et Claudio Eygueseri, presbyteris, perpetuis beneficiatis dicte ecclesie, testibus
ad premissa vocatis specialiter et rogatis.
Vetera et nova statuta, p. 13.
1 5 8 7 .- 1489. 11 avril. — Statut qui interdit aux
docteurs de remettre les droits de licence aux
candidats à cet examen sans l'assentiment du
collège des docteurs.
Statutum quod non fiat aliqua gratia licentiandis de
juribus pro licentia dcbitisStatutum fuit per reyerendos patres dominos Stephanum Lupi, vicarium generalem, sede vacante,
cancellarium generalis studii civitatis Aquensis, ac
spéctabilem et egregium virum dominum Guillelmum de Cordoano, juris licentiatum , vicerectorem ;
ac per egregios viros dominos Emericum de Andrea,
cancellarium Provincie, Nicol. Claperii, Bertrandum
Duranti, Honoratum Pugeti, dominum de Pratis,
Guillelmum de Pugeto, prepositum Aquensem et
conservatorem studii, Johannem Arbaudi, Spiritum
de Mostiuis, Nicol. de S. Martino, Petr. de Brandis,
canonicum Aquensem, doctores aggregatos dicte Uni
versitatis, conclave tenentes, et consilium facientes
infra tinellum palatii archiepiscopalis Aquensis, ubi
est assuetum fieri gradus dominorum licentiandorum; et ordinaverunt certis bonis rcspectibus, et
propter collusiones que fieri possent per aliquos do
minos doctores aggregatos, in prejudicium aliorum
dominorum doctorum, unanimiter, mediis eorum juramentis, per eos tactis scripluris, quod a cetero non
fiet aliqua gratia per aliquem doctorem separatim
dominis licentiandis; neque cum eis confèrent de
dicta gratia facienda, seu convenient ad partém jurium eidem seu eisdem competentium pro licentia
obtinenda in examine rigoroso per licenliandum
liendo, ni si fiat dicta gratia generaliter in conclavi et
unanimiter per dominos doctores tam présentes quain
futures, et se reperientes in dicto actu fiendo licenlie.
Et pro pecuniis jurium dominorum doctorum solvendis, ipse ponantur intégré, juxta statutum, in
manu thesaurarii de conclavi dictorum dominorum
doctorum, antequam procedatur ad examen fiendum;
et ita promiserunt observare et ordinarunt describi
infra statutornm librum présentera dicti studii.
Actum ubi supra, presentibus probis viris Johanne
Blancardi, mercatore de Aquis, et Antonio Roche,
notario, habitatore de Aquis, anno millesimo quadringentesimo octuagesimo nono, die undecima Aprilis.
FIN DE L’UNIVERSITÉ D’AIX.
Vetera et nova statuta, p. 70.
�
Dublin Core
The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.
Title
A name given to the resource
Monographie imprimée
Description
An account of the resource
Ouvrages imprimés édités au cours des 16e-20e siècles et conservés dans les bibliothèques de l'université et d'autres partenaires du projet (bibliothèques municipales, archives et chambre de commerce)
Dublin Core
The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.
Title
A name given to the resource
Statuts (Les) et privilèges des universités françaises depuis leur fondation jusqu'en 1789. Tome III. Première partie, Moyen-Âge. Universités d'Aix, Nantes, Dôle-Besançon-Poligny, Caen, Poitiers, Bordeaux, Valence, Bourges. Studium de Briançon et supplément général
Subject
The topic of the resource
Histoire de l'université
Description
An account of the resource
Transcription de textes manuscrits rédigés entre le 9 décembre 1409 et le 11 avril 1489
Creator
An entity primarily responsible for making the resource
Fournier, Marcel (1856-1907 ; Archiviste-paléographe. Docteur en droit). Auteur
Publisher
An entity responsible for making the resource available
L. Larose et Forcel (Paris)
Date
A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource
1892
Rights
Information about rights held in and over the resource
domaine public
public domain
Relation
A related resource
Notice du catalogue : http://www.sudoc.fr/047765593
Vignette : https://odyssee.univ-amu.fr/files/vignette/BULA-5930_Statuts-universites-vignette.jpg
Format
The file format, physical medium, or dimensions of the resource
application/pdf
1 vol.
VIII-32 p.
34 cm.
Language
A language of the resource
lat
frm
fre
Type
The nature or genre of the resource
text
monographie imprimée
printed monograph
Coverage
The spatial or temporal topic of the resource, the spatial applicability of the resource, or the jurisdiction under which the resource is relevant
France. 14..
Abstract
A summary of the resource.
Statuts et privilèges de l'université d'Aix, titres transcrits et traduits en français des documents manuscrits écrits en latin et en français moyen (1400-1600) au cours du 15ème siècle.
Extrait du 1er chapitre du volume 3 consacré à l'université d'Aix.
Identifier
An unambiguous reference to the resource within a given context
https://odyssee.univ-amu.fr/items/show/57
Alternative Title
An alternative name for the resource. The distinction between titles and alternative titles is application-specific.
Universités d'Aix, Nantes, Dôle-Besançon-Poligny, Caen, Poitiers, Bordeaux, Valence, Bourges, Studium de Briançon et supplément général
Provenance
A statement of any changes in ownership and custody of the resource since its creation that are significant for its authenticity, integrity, and interpretation. The statement may include a description of any changes successive custodians made to the resource.
BU des Fenouillères - Arts, lettres et sciences humaines (Aix-en-Provence)
Source
A related resource from which the described resource is derived
BU des Fenouillères - Arts, lettres et sciences humaines (Aix-en-Provence), cote 5930 (Réserve BU St Charles)
Droit -- Étude et enseignement -- France -- Moyen âge -- Sources
Universités -- France -- Moyen âge -- Sources